നിഴൽ ഭരണത്തിൽ നിന്ന് പരമോന്നത പദവിയിലേക്ക്; മുജ്തബ ഹുസൈനി ഖാംനഈ ഇറാന്റെ പരമോന്നത നേതാവ്

ഇറാൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ചരിത്രത്തിലെ ഏറ്റവും നിർണായകവും പ്രക്ഷുബ്ധവുമായ ഒരു ഘട്ടത്തിലൂടെയാണ് രാജ്യം ഇപ്പോൾ കടന്നുപോകുന്നത്. 2026 ഫെബ്രുവരി 28ന് ഇസ്രായേലും അമേരിക്കയും സംയുക്തമായി നടത്തിയ 'ഓപ്പറേഷൻ എപ്പിക് ഫ്യൂറി' എന്ന വ്യോമാക്രമണത്തിൽ രണ്ടാമത്തെ പരമോന്നത നേതാവായ ആയത്തുല്ല അലി ഖാംനഈ കൊല്ലപ്പെട്ടതോടെ, ഇറാൻ്റെ അധികാര ഘടനയിൽ വലിയൊരു ശൂന്യത രൂപപ്പെട്ടു. 1989 മുതൽ 37 വർഷക്കാലം ഇറാനെ നയിച്ച അലി ഖാംനഈയുടെ അന്ത്യം രാജ്യത്തെ മാത്രമല്ല, പശ്ചിമേഷ്യൻ ഭൗമരാഷ്ട്രീയത്തെയാകെ മാറ്റിമറിക്കുന്നതായിരുന്നു. ഈ പ്രതിസന്ധി ഘട്ടത്തിൽ, വിപ്ലവാനന്തര ഇറാൻ്റെ പാരമ്പര്യങ്ങളെയും ഭരണഘടനാപരമായ സങ്കീർണതകളെയും മറികടന്നുകൊണ്ട് മുജ്തബ ഖാംനഈ രാജ്യത്തിൻ്റെ മൂന്നാം പരമോന്നത നേതാവായി അധികാരമേറ്റു.

ആദ്യകാല ജീവിതവും കുടുംബ പശ്ചാത്തലവും

1969 സെപ്റ്റംബർ 8ന് വടക്കുകിഴക്കൻ ഇറാനിലെ മശ്‌ഹദിലാണ് മുജ്തബ ഹുസൈനി ഖാംനഈ ജനിച്ചത്. ഇറാനിലെ ആത്മീയ കേന്ദ്രങ്ങളിലൊന്നായ മശ്‌ഹദിലെ ഒരു പണ്ഡിത കുടുംബത്തിൽ ജനിച്ച അദേഹം, ഇസ്‌ലാമിക വിപ്ലവത്തിൻ്റെ തീച്ചൂളയിലാണ് വളർന്നത്. അദേഹത്തിൻ്റെ പിതാവ് അലി ഖാംനഈ അന്നത്തെ ഷാ ഭരണകൂടത്തിനെതിരായ പോരാട്ടത്തിലെ പ്രമുഖനായ ഒരു യുവ പണ്ഡിതനായിരുന്നു. മുജ്തബയുടെ ബാല്യകാലം ഷാ ഭരണകൂടത്തിൻ്റെ അടിച്ചമർത്തലുകൾക്കും പിതാവിൻ്റെ ഒളിവിൽ കഴിയുന്ന ജീവിതത്തിനും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചു. വിപ്ലവാനന്തരം അലി ഖാംനഈ അധികാരത്തിൻ്റെ ഉന്നത ശ്രേണിയിലേക്ക് ഉയർന്നതോടെ മുജ്തബയുടെ ജീവിതവും മാറിമറിഞ്ഞു. മുജ്തബയുടെ കുടുംബം അസർബൈജാനി-പേർഷ്യൻ വംശജരാണ്. വിപ്ലവാനന്തരം കുടുംബം തെഹ്‌റാനിലേക്ക് മാറുകയും മുജ്തബ അലവി ഹൈസ്കൂളിൽ വിദ്യാഭ്യാസം പൂർത്തിയാക്കുകയും ചെയ്തു.

സൈനിക സേവനവും ഐആർജിസി (IRGC) ബന്ധങ്ങളും

മുജ്തബ ഖാംനഈയുടെ അധികാരത്തിലേക്കുള്ള പാതയിൽ സൈനിക സേവനം നിർണായകമായ ഒരു അധ്യായമാണ്. 1987ൽ ഹൈസ്കൂൾ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന് ശേഷം അദേഹം ഇസ്‌ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സിൽ (IRGC) ചേർന്നു. 1980കളിലെ ഇറാൻ-ഇറാഖ് യുദ്ധത്തിൻ്റെ അവസാന ഘട്ടത്തിൽ അദേഹം യുദ്ധമുഖത്ത് സജീവമായിരുന്നു. 'ഹബീബ് ബിൻ മസാഹിർ' എന്ന ബറ്റാലിയനിൽ സേവനമനുഷ്ഠിച്ച അദേഹം ഓപ്പറേഷൻ ബൈത്ത് അൽ-മുഖദ്ദസ് 2, ഓപ്പറേഷൻ ഡോൺ 10, ഓപ്പറേഷൻ മെർസാദ് തുടങ്ങിയ സുപ്രധാന യുദ്ധങ്ങളിൽ പങ്കെടുത്തു. ഈ യുദ്ധകാലഘട്ടത്തിലാണ് മുജ്തബ തൻ്റെ ഏറ്റവും വിശ്വസ്തരായ സഖ്യകക്ഷികളെ കണ്ടെത്തിയത്. ഐആർജിസിയിലെ ഹുസൈൻ ത്വയ്യിബ്, ഹുസൈൻ നജാത്ത് തുടങ്ങിയ പ്രമുഖരുമായി അദേഹം അക്കാലത്ത് അടുത്ത ബന്ധം സ്ഥാപിച്ചു. ഈ ബന്ധങ്ങൾ പിൽക്കാലത്ത് അദേഹത്തിൻ്റെ നിഴൽ ഭരണത്തിന് കരുത്തുപകർന്നു. ഐആർജിസിയുടെ രഹസ്യാന്വേഷണ വിഭാഗത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നതിലും അതിൽ തൻ്റെ സ്വാധീനം ഉറപ്പാക്കുന്നതിലും അദേഹം വിജയിച്ചു. ഐആർജിസി എന്ന കരുത്തുറ്റ സൈനിക-സാമ്പത്തിക ശക്തി അദേഹത്തിൻ്റെ പിൻഗാമിയാകാനുള്ള നീക്കങ്ങളെ ശക്തമായി പിന്തുണച്ചത് ഈ ദീർഘകാല ബന്ധങ്ങളുടെ ഫലമായാണ്.

മുജ്തബ ഖാംനഈ എന്ന 'നിഴൽ ഭരണാധികാരി'

ദശകങ്ങളായി ഇറാന്റെ രാഷ്ട്രീയ സിരാകേന്ദ്രങ്ങളിൽ നിശബ്ദ സാന്നിധ്യമായിരുന്നു മുജ്തബ ഖാംനഈ. ഇറാഖ് യുദ്ധാനന്തരം ഖുമിലെ പ്രമുഖ മതപാഠശാലകളിൽ നിന്ന് ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം നേടിയ അദേഹം മുജ്തഹിദ് പദവി കൈവരിച്ചു. മുജ്തബയുടെ അധികാരത്തിലേക്കുള്ള വളർച്ച കേവലം ഒരു കുടുംബവാഴ്ചയുടെ ഭാഗമായല്ല, മറിച്ച് ഇറാൻ്റെ സുരക്ഷാ-സൈനിക വിഭാഗങ്ങളുടെയും യാഥാസ്ഥിതിക വിഭാഗങ്ങളുടെയും ദീർഘകാലാടിസ്ഥാനത്തിലുള്ള ആസൂത്രണത്തിൻ്റെ ഫലമാണ്. ദശകങ്ങളോളം പൊതുവേദികളിൽ നിന്ന് മാറിനിന്ന്, ബൈത്തു രഹ്ബാരി' അഥവാ പരമോന്നത നേതാവിൻ്റെ ഓഫീസിനുള്ളിൽ അധികാരത്തിൻ്റെ ചരടുകൾ നിയന്ത്രിച്ചിരുന്ന അദേഹം ഒരു 'നിഴൽ ഭരണാധികാരി'യായാണ് അറിയപ്പെട്ടിരുന്നത്.

പിതാവിൻ്റെ പേരിൽ തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനും പ്രധാന നിയമനങ്ങളിൽ സ്വാധീനം ചെലുത്താനും അദേഹത്തിന് സാധിച്ചു. ഇറാൻ്റെ സുരക്ഷാ സ്ഥാപനങ്ങൾ, രഹസ്യാന്വേഷണ വിഭാഗങ്ങൾ, ബജറ്റ് വിനിയോഗം എന്നിവയിൽ അദേഹത്തിന് വലിയ നിയന്ത്രണമുണ്ടായിരുന്നു. അമേരിക്കൻ രഹസ്യാന്വേഷണ വിഭാഗത്തിൻ്റെ റിപ്പോർട്ടുകൾ പ്രകാരം, അലി ഖാംനഈ തൻ്റെ അധികാരത്തിൻ്റെ വലിയൊരു ഭാഗം മുജ്തബക്ക് കൈമാറിയിരുന്നു. ഇറാന്റെ ആഭ്യന്തര സുരക്ഷയിലും വിദേശ നയങ്ങളിലും അദേഹം പുലർത്തുന്ന കർക്കശമായ നിലപാടുകൾ പരിഗണിച്ച് 2019ൽ അമേരിക്ക അദേഹത്തിന് മേൽ ഉപരോധം ഏർപ്പെടുത്തി.

രാഷ്ട്രീയ പ്രതിസന്ധികളും 2009ലെ പ്രതിഷേധങ്ങളും

മുജ്തബ ഖാംനഈയുടെ പേര് വലിയ തോതിൽ പൊതുരംഗത്ത് ഉയർന്നുവന്നത് 2009ലെ വിവാദപരമായ പ്രസിഡന്റ് തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് ശേഷമാണ്. അഹമ്മദി നജാദിൻ്റെ വിജയത്തിന് പിന്നിൽ മുജ്തബയുടെയും ഐആർജിസിയുടെയും ശക്തമായ ഇടപെടലുകൾ ഉണ്ടായിരുന്നതായി പരിഷ്കരണവാദികൾ ആരോപിച്ചു. മെഹ്ദി കറൂബിയെപ്പോലുള്ള നേതാക്കൾ മുജ്തബയെ നേരിട്ട് വിമർശിച്ചുകൊണ്ട് രംഗത്തെത്തി. തെരഞ്ഞെടുപ്പ് അട്ടിമറിക്കെതിരെ നടന്ന 'ഗ്രീൻ മൂവ്‌മെന്റ്' പ്രതിഷേധങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിലും മുജ്തബയുടെ കരങ്ങൾക്ക് പങ്കുണ്ട്. അർധസൈനിക വിഭാഗമായ ബസീജിനെ ഉപയോഗിച്ച് പ്രതിഷേധക്കാരെ നേരിട്ടത് അദേഹത്തിൻ്റെ നിർദേശപ്രകാരമാണെന്ന് വിശ്വസിക്കപ്പെടുന്നു.

രാഷ്ട്രീയ പ്രത്യയശാസ്ത്രവും പ്രത്യക്ഷ നിലപാടുകളും

മുജ്തബ തൻ്റെ പിതാവിനേക്കാൾ കടുത്ത യാഥാസ്ഥിതിക നിലപാടുകൾ ഉള്ള വ്യക്തിയായാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്. അദേഹത്തിൻ്റെ രാഷ്ട്രീയ ദർശനം രൂപപ്പെടുത്തിയത് ആയത്തുല്ല മിസ്ബാ-യസ്ദിയാണ്. വിദേശനയത്തിൽ അദേഹം കടുത്ത പാശ്ചാത്യ വിരുദ്ധത പുലർത്തുന്നു. അമേരിക്കയെയും ഇസ്രായേലിനെയും ഇറാൻ്റെ നിലനിൽപ്പിന് ഭീഷണിയായി കാണുന്ന അദേഹം 'റെസിസ്റ്റൻസ്' അഥവാ പ്രതിരോധം എന്ന തത്വത്തിൽ വിശ്വസിക്കുന്നു. ഹിസ്ബുല്ല, ഹമാസ്, ഹൂതികൾ തുടങ്ങിയ പ്രോക്സി ഗ്രൂപ്പുകളെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന 'ആക്സിസ് ഓഫ് റെസിസ്റ്റൻസ്' എന്ന നയത്തിന് അദേഹം പൂർണ്ണ പിന്തുണ നൽകുന്നു. അദേഹത്തിൻ്റെ ഭരണത്തിൻ്റെ തുടക്കം തന്നെ ഇസ്രായേലിന് നേരെ മിസൈൽ ആക്രമണങ്ങൾ നടത്തിക്കൊണ്ടായിരുന്നു എന്നത് വരാനിരിക്കുന്ന കർക്കശമായ നിലപാടിൻ്റെ സൂചനയാണ്.

അന്താരാഷ്ട്ര പ്രതികരണങ്ങളും ഭൗമരാഷ്ട്രീയ പ്രത്യാഘാതങ്ങളും

മുജ്തബയുടെ നിയമനം അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ഇതിനകം തന്നെ വലിയ ചർച്ചക്ക് വഴിയൊരുക്കിയിട്ടുണ്ട്. അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ് അദേഹത്തിൻ്റെ നേതൃത്വത്തെ തള്ളിക്കളയുകയും ഇസ്രായേൽ അദേഹത്തെ തങ്ങളുടെ അടുത്ത ലക്ഷ്യമായി പ്രഖ്യാപിക്കുകയും ചെയ്തു. ഇറാനിലെ ഭരണമാറ്റം മേഖലയിൽ കൂടുതൽ സംഘർഷങ്ങൾ ഉണ്ടാക്കുമെന്ന് പടിഞ്ഞാറൻ രാജ്യങ്ങൾ ഭയപ്പെടുന്നു. പ്രാദേശികമായി, യമനിലെ ഹൂതികൾ മുജ്തബയുടെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിനെ സ്വാഗതം ചെയ്തു. എന്നാൽ സൗദി അറേബ്യയും യുഎഇയും ഉൾപ്പെടെയുള്ള ജിസിസി രാജ്യങ്ങൾ മേഖലയിലെ സുരക്ഷയെക്കുറിച്ച് ആശങ്ക രേഖപ്പെടുത്തി. ഇറാൻ്റെ പുതിയ നേതൃത്വം അയൽരാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധം എങ്ങനെ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകും എന്നത് ലോകം ജാഗ്രതയോടെ വീക്ഷിക്കുന്നു.

മുജ്‌തബക്ക് കീഴിൽ ഇറാന്റെ ഭാവിയെന്ത്?

1. സുരക്ഷാ കേന്ദ്രീകൃത ഭരണം (Security-Centric Governance)

മുജ്തബ ഖാംനഈ ഇസ്‌ലാമിക് റവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സുമായി (IRGC) പുലർത്തുന്ന അടുത്ത ബന്ധം ഇറാന്റെ ഭരണകൂടത്തെ കൂടുതൽ സൈനികവൽക്കരിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. നിലവിൽ ഇസ്രായേലുമായും അമേരിക്കയുമായും രാജ്യം യുദ്ധമുഖത്തായതിനാൽ, രാജ്യരക്ഷയ്ക്കായി കൂടുതൽ കർക്കശമായ നടപടികൾ അദേഹം സ്വീകരിച്ചേക്കാം. സൈന്യത്തിന്റെ പൂർണ പിന്തുണയുള്ളതിനാൽ ആഭ്യന്തര പ്രക്ഷോഭങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിനും ഇറാന്റെ മിസൈൽ-ആണവ പദ്ധതികൾ കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് കൊണ്ടുപോകുന്നതിനും അദേഹം മുൻഗണന നൽകും.

2. വിദേശനയത്തിലെ കടുപ്പമേറിയ നിലപാടുകൾ

പിതാവിനേക്കാൾ കടുത്ത യാഥാസ്ഥിതിക നിലപാടുള്ള മുജ്തബ അമേരിക്കയുമായോ പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായോ ഉള്ള ചർച്ചകൾക്ക് പെട്ടെന്ന് വഴങ്ങാൻ സാധ്യതയില്ല. 2026ലെ സംഘർഷങ്ങളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ, ഇറാന്റെ പ്രാദേശിക സഖ്യശക്തികളായ (Axis of Resistance) ഹിസ്ബുല്ല, ഹൂതികൾ എന്നിവർക്ക് കൂടുതൽ പിന്തുണ നൽകിക്കൊണ്ട് പശ്ചിമേഷ്യയിൽ ഇറാന്റെ സ്വാധീനം ഉറപ്പിക്കാൻ അദേഹം ശ്രമിച്ചേക്കാം.

3. സാമ്പത്തിക വെല്ലുവിളികളും ഉപരോധങ്ങളും

യുഎസ് ഉപരോധങ്ങളും യുദ്ധം സൃഷ്ടിച്ച തകർച്ചയും ഇറാന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെ സാരമായി ബാധിച്ചിട്ടുണ്ട്. മുജ്തബയുടെ കാലഘട്ടത്തിൽ ഈ സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി പരിഹരിക്കുക എന്നത് വലിയൊരു വെല്ലുവിളിയായിരിക്കും. ഇറാനിലെ ബിസിനസ് മേഖലയിലും വൻകിട ഫൗണ്ടേഷനുകളിലും (Bonyads) മുജ്തബയ്ക്ക് വലിയ സ്വാധീനമുണ്ടെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.

ഇറാന്റെ അധികാര ഘടനയിലെ സുപ്രധാന ഭാഗമാണ് ബോനിയാഡുകൾ (Bonyads). രാജ്യത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയുടെ വലിയൊരു ഭാഗം നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഭീമാകാരമായ അർധ-സർക്കാർ ചാരിറ്റബിൾ ട്രസ്റ്റുകളാണ് ഇവ. ഇറാന്റെ മൊത്തം ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ (GDP) 20% മുതൽ 40% വരെ ഈ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ നിയന്ത്രണത്തിലാണെന്നാണ് കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത്.

ഈ സാമ്പത്തിക സ്രോതസുകൾ ഉപയോഗിച്ച് സൈനിക ശേഷി വർധിപ്പിക്കാനായിരിക്കും അദേഹം ശ്രമിക്കുക. ഇത് ജനങ്ങൾക്കിടയിൽ അതൃപ്തി വർധിപ്പിക്കാനും ഇടയാക്കിയേക്കാം.

4. ആഭ്യന്തര സ്ഥിരതയും ജനകീയ പ്രതിഷേധങ്ങളും

പാരമ്പര്യമായി അധികാരം കൈമാറുന്നതിനെ (Dynastic Succession) എതിർക്കുന്ന ഒരു വലിയ വിഭാഗം ഇറാനിലുണ്ട്. അതിനാൽ മുജ്തബയുടെ ഭരണത്തിന് ജനകീയ അംഗീകാരം നേടിയെടുക്കുക എന്നത് പ്രയാസകരമായിരിക്കും. പ്രക്ഷോഭങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്നതിന് അദേഹം സൈനിക ശക്തി ഉപയോഗിച്ചാൽ അത് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ കൂടുതൽ ഒറ്റപ്പെടലിന് കാരണമാകും. ചുരുക്കത്തിൽ, മുജ്തബ ഖാംനഈയുടെ ഭരണകാലം ഇറാനെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം സൈനിക ശക്തിയിലും വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത വിദേശനയത്തിലും ഊന്നിയുള്ള ഒന്നായിരിക്കാനാണ് സാധ്യത. ഇത് രാജ്യത്തെ വലിയൊരു യുദ്ധത്തിലേക്കോ അല്ലെങ്കിൽ കർക്കശമായ സ്വയംഭരണത്തിലേക്കോ നയിച്ചേക്കാം.