ഒരു രാജ്യം, ഒരു കോർപ്പറേറ്റ്: മോദി–അദാനി കൂട്ടുകെട്ടിന്റെ ഉള്ളറ

ഇന്ത്യൻ കോർപ്പറേറ്റ് ചരിത്രത്തിൽ നരേന്ദ്ര മോദി സർക്കാരിന്റെ ഭരണകാലം അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെടുക 'ക്രോണി ക്യാപിറ്റലിസത്തിന്റെ' ഏറ്റവും ഭീകരമായ അധ്യായമായിട്ടായിരിക്കും. കേവലം ഒരു പതിറ്റാണ്ട് മുൻപ് ഗുജറാത്തിന്റെ അതിരുകൾക്കുള്ളിൽ ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്ന ഗൗതം അദാനി എന്ന പ്രാദേശിക വ്യവസായി, ഇന്ന് ഇന്ത്യയുടെ ആകാശവും ഭൂമിയും കടലും കൈപ്പിടിയിലൊതുക്കിയ സമാന്തര ഭരണാധികാരിയായി മാറിയിരിക്കുന്നു.

ഇത് കേവലം ഒരു വ്യവസായ ഗ്രൂപ്പിന്റെ സ്വാഭാവികമായ വളർച്ചയല്ല; മറിച്ച് മോദി സർക്കാർ ഭരണഘടനാ സ്ഥാപനങ്ങളെയും നയരൂപീകരണ സംവിധാനങ്ങളെയും അദാനി എന്ന ഒരൊറ്റ വ്യക്തിയുടെ സാമ്രാജ്യവിപുലീകരണത്തിനായി നിർലജ്ജം പണയപ്പെടുത്തിയതിന്റെ നേർച്ചിത്രമാണ്. രാജ്യത്തിന്റെ പൊതുമുതൽ ചട്ടങ്ങൾ മറികടന്ന് ഉറ്റതോഴന് തീറെഴുതിക്കൊടുക്കുന്ന ഈ 'അവിശുദ്ധ സഖ്യം', ഇന്ത്യൻ സമ്പദ്വ്യവസ്ഥയെ ഒരു കോർപ്പറേറ്റ് പ്രഭുത്വമാക്കി (Oligarchy) മാറ്റിക്കഴിഞ്ഞു. വിമാനത്താവളങ്ങൾ മുതൽ തുറമുഖങ്ങൾ വരെയും, കൽക്കരി ഖനികൾ മുതൽ ധാന്യപ്പുരകൾ വരെയും അദാനിക്ക് അടിയറവ് വയ്ക്കുമ്പോൾ വിൽപ്പനചരക്കാവുന്നത് കേവലം പൊതുമുതലല്ല, മറിച്ച് ഈ രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക പരമാധികാരം കൂടിയാണ്..

ഒന്നിൽ നിന്നും ആഗോള ആധിപത്യത്തിലേക്ക്

1980-കളിൽ ഒരു ചെറിയ ചരക്കു വ്യാപാര സ്ഥാപനമായി തുടങ്ങിയ അദാനി ഗ്രൂപ്പ്, 1990-കളിലെ സാമ്പത്തിക ഉദാരവൽക്കരണത്തോടെയാണ് ഗുജറാത്തിലെ മുന്ദ്രയിൽ ഒരു സ്വകാര്യ തുറമുഖം എന്ന സ്വപ്നത്തിലേക്ക് നീങ്ങിയത്. എന്നാൽ 2014-ന് ശേഷം അവർ കൈവരിച്ച വേഗത ലോകത്തെ തന്നെ അത്ഭുതപ്പെടുത്തുന്നതായിരുന്നു. 2014-ൽ ഇന്ത്യയുടെ പടിഞ്ഞാറൻ തീരത്ത് മാത്രം ഒതുങ്ങിനിന്നിരുന്ന അവരുടെ സാന്നിധ്യം, ഇന്ന് വടക്ക് കശ്മീർ മുതൽ തെക്ക് കന്യാകുമാരി വരെയും കിഴക്ക് ബംഗാൾ മുതൽ പടിഞ്ഞാറ് കച്ച് വരെയും വ്യാപിച്ചുകിടക്കുന്നു. ഗൗതം അദാനിയുടെ വ്യക്തിഗത ആസ്തിയിലുണ്ടായ കുതിപ്പ് മാത്രം പരിശോധിച്ചാൽ ഈ ഭരണകൂട പിന്തുണയുടെ ആഴം വ്യക്തമാകും. ലോകസമ്പന്നരുടെ പട്ടികയിൽ അദാനി അതിവേഗം ഒന്നാമതെത്തിയതും പിന്നീട് തിരിച്ചടികൾ നേരിട്ടതും ഇന്ത്യൻ രാഷ്ട്രീയ ഭൂമികയിലും സാമ്പത്തിക മേഖലയിലും ചൂടേറിയ ചർച്ചാവിഷയമാണ്.

വിമാനത്താവളങ്ങൾ: നിയമങ്ങൾ വളച്ചൊടിച്ചപ്പോൾ

അദാനി ഗ്രൂപ്പിന് സർക്കാർ നൽകുന്ന പ്രത്യേക പരിഗണനയുടെ ഏറ്റവും വലിയ ഉദാഹരണമാണ് വിമാനത്താവളങ്ങളുടെ സ്വകാര്യവൽക്കരണം. മുൻപ് ഈ മേഖലയിൽ പ്രവർത്തിച്ച് പരിചയമുള്ളവർക്ക് മാത്രമേ ലേലത്തിൽ പങ്കെടുക്കാൻ അനുവാദമുണ്ടായിരുന്നുള്ളൂ. എന്നാൽ അദാനിക്ക് വേണ്ടി കേന്ദ്ര സർക്കാർ ഈ നിബന്ധന മാറ്റിയെഴുതി. ഇതിലൂടെ തന്ത്രപ്രധാനമായ ലഖ്നൗ, അഹമ്മദാബാദ്, ജയ്പൂർ, മംഗലാപുരം, ഗുവാഹത്തി, തിരുവനന്തപുരം എന്നീ ആറ് വിമാനത്താവളങ്ങൾ ഒരേസമയം അദാനി സ്വന്തമാക്കി. തിരുവനന്തപുരം വിമാനത്താവള കൈമാറ്റത്തിനെതിരെ സംസ്ഥാന സർക്കാരും ജീവനക്കാരും വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങൾ ഉയർത്തിയിട്ടും കേന്ദ്ര സർക്കാർ അതിനുനേരെ കണ്ണടക്കുകയായിരുന്നു. പിന്നീട് മുംബൈ എയർപോർട്ടിന്റെ ഉടമസ്ഥരായിരുന്ന ജി.വി.കെ ഗ്രൂപ്പിന് മേൽ സിബിഐ, ഇഡി തുടങ്ങിയ ഏജൻസികളെ ഉപയോഗിച്ച് സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തി അത് അദാനിക്ക് കൈമാറാൻ നിർബന്ധിതരാക്കി എന്ന ആരോപണവും സജീവമാണ്.

സമുദ്ര വ്യാപാരത്തിലെ കുത്തകയും ദേശീയ സുരക്ഷയും

ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്വകാര്യ തുറമുഖ നടത്തിപ്പുകാരാണ് അദാനി പോർട്ട്സ്. ഗുജറാത്തിലെ മുന്ദ്ര മുതൽ കേരളത്തിലെ വിഴിഞ്ഞം വരെയുള്ള പ്രധാന തുറമുഖങ്ങളെ നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെ ഇന്ത്യയുടെ സമുദ്ര വ്യാപാരത്തിന്റെ 30 ശതമാനത്തോളം കൈയാളുന്നത് അദാനി ഗ്രൂപ്പാണ്. മുന്ദ്ര, ധാംറ, ദഹേജ്, കാട്ടുപള്ളി, കൃഷ്ണപട്ടണം തുടങ്ങിയ പ്രധാന തുറമുഖങ്ങളെല്ലാം ഇന്ന് അദാനിയുടെ കീഴിലാണ്. ഒരു ജനാധിപത്യ രാജ്യത്തിന്റെ കവാടങ്ങൾ ഒരു വ്യക്തിയുടെ കുത്തകയായി മാറുന്നത് ദേശീയ സുരക്ഷയെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വലിയ ആശങ്കയാണ് ഉയർത്തുന്നത്. മുന്ദ്ര തുറമുഖം വഴി നടന്ന വമ്പൻ ലഹരിക്കടത്ത് കേസുകൾ ഈ ആശങ്കയ്ക്ക് ആക്കം കൂട്ടുന്നു. ഈ വിഷയത്തിൽ പ്രതിപക്ഷം പാർലമെന്റിൽ നിരന്തരം ചോദ്യങ്ങൾ ഉയർത്തിയെങ്കിലും കൃത്യമായ അന്വേഷണം നടത്താൻ സർക്കാർ തയ്യാറായില്ല.

ചങ്ങാത്ത മുതലാളിത്തം (Crony Capitalism)

മോദി ഭരണകാലത്ത് അദാനി ഗ്രൂപ്പിന് ലഭിക്കുന്ന പ്രത്യേക പരിഗണന പ്രതിപക്ഷം പലതവണ ചോദ്യം ചെയ്യുകയും വിമർശിക്കുകയും ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. സർക്കാരിന്റെ പ്രധാന പദ്ധതികളെല്ലാം അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ താല്പര്യങ്ങൾക്ക് അനുസൃതമായാണ് രൂപീകരിക്കപ്പെടുന്നത് എന്ന ആക്ഷേപം ശക്തമാണ്. പ്രത്യേക സാമ്പത്തിക മേഖലകൾ (SEZ) അനുവദിക്കുന്നതിലും പരിസ്ഥിതി നിയമങ്ങളിൽ ഇളവ് നൽകുന്നതിലും അദാനിക്ക് എപ്പോഴും മുൻഗണന ലഭിക്കുന്നു എന്നത് ഈ ആക്ഷേപങ്ങൾ ശരിവെക്കുന്നു. ഹരിത ട്രൈബ്യൂണലുകൾ പലപ്പോഴും അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിയമലംഘനങ്ങൾക്ക് നേരെ കണ്ണടയ്ക്കുന്നു എന്ന ആക്ഷേപവും പരിസ്ഥിതി പ്രവർത്തകർ ഉന്നയിക്കുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രി വിദേശയാത്ര നടത്തുന്ന രാജ്യങ്ങളിലെല്ലാം തൊട്ടുപിന്നാലെ അദാനിക്ക് വലിയ കരാറുകൾ ലഭിക്കുന്നതും അത്ര യാദൃശ്ചികതയായി കാണാൻ കഴിയില്ല. ശ്രീലങ്കയിലെ കൊളംബോ തുറമുഖ കരാറും ബംഗ്ലാദേശിലെ പവർ പ്ലാന്റ് കരാറും ഇതിന് ഉദാഹരണങ്ങളാണ്. ഇന്ത്യയുടെ നയതന്ത്ര ബന്ധങ്ങൾ ഒരു സ്വകാര്യ വ്യവസായിയുടെ വളർച്ചയ്ക്കായി ഉപയോഗിക്കുന്നു എന്ന വിമർശനം ഇത് ശരിവെക്കുന്നു.

അദാനി: ഇന്ത്യയുടെ വിദേശനയ ഉപകരണം

അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ വളർച്ച കേവലം ആഭ്യന്തര വിപണിയിൽ മാത്രം ഒതുങ്ങുന്നില്ല. ഇന്ത്യയുടെ അയൽരാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ബന്ധത്തിലും തന്ത്രപ്രധാനമായ വിദേശ നയങ്ങളിലും അദാനി ഗ്രൂപ്പ് വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുന്നുണ്ട്. ഇസ്രായേലിലെ തന്ത്രപ്രധാനമായ ഹൈഫ തുറമുഖം അദാനി ഗ്രൂപ്പ് സ്വന്തമാക്കിയത് ഇന്ത്യ-ഇസ്രായേൽ ബന്ധത്തിന്റെ മറവിലാണ്. ഇത് മധ്യേഷ്യയിലേക്കുള്ള ഇന്ത്യയുടെ വ്യാപാര നീക്കങ്ങളെ സഹായിക്കുമെന്ന് സർക്കാർ അവകാശപ്പെടുമ്പോഴും അതിന്റെ സാമ്പത്തിക ലാഭം മുഴുവൻ അദാനിയിലേക്കാണ് എത്തുന്നത്. ഭൂട്ടാനിലെ ജലവൈദ്യുത പദ്ധതികളിലും സോളാർ പദ്ധതികളിലും അദാനിക്ക് കരാർ ലഭിക്കാൻ കേന്ദ്ര സർക്കാർ നയതന്ത്ര സമ്മർദം ചെലുത്തുന്നതായി വാർത്തകളുണ്ടായിരുന്നു. ഇത് അയൽരാജ്യങ്ങൾക്കിടയിൽ ഇന്ത്യയുടെ പ്രതിച്ഛായയെ പോലും ബാധിക്കുന്നുണ്ടെന്നതിൽ സംശയമില്ല.

ഊർജ്ജ മേഖലയിലെയും സിമന്റ് വിപണിയിലെയും അധിനിവേശം

ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും വലിയ സ്വകാര്യ താപവൈദ്യുത നിർമ്മാതാക്കളാണ് ഇന്ന് അദാനി പവർ. രാജ്യത്തെ വൈദ്യുതി ഉൽപ്പാദനത്തിന്റെ വലിയൊരു ഭാഗം നിയന്ത്രിക്കുന്നതിലൂടെ സർക്കാരുകളെ സമ്മർദത്തിലാക്കാൻ ഇവർക്ക് സാധിക്കുന്നു. ഇതിന് പുറമെ സിമന്റ് മേഖലയിലേക്കും അദാനി അതിവേഗം കടന്നുകയറി. എസിസി (ACC), അംബുജ (Ambuja) എന്നീ വമ്പൻ സിമന്റ് കമ്പനികളെ ഏറ്റെടുത്തതോടെ രാജ്യത്തെ രണ്ടാമത്തെ വലിയ സിമന്റ് നിർമ്മാതാക്കളായി അവർ മാറി. നിർമ്മാണ മേഖലയിലെ ഈ കുത്തകവൽക്കരണം ഭാവിയിൽ സിമന്റ് വില വർധിക്കുന്നതിനും സാധാരണക്കാരന്റെ വീട് എന്ന സ്വപ്നത്തിന് തിരിച്ചടിയാകാനുള്ള സാധ്യത തള്ളിക്കളയാനാവില്ല.

വിഴിഞ്ഞം സമരവും കോർപ്പറേറ്റ് താല്പര്യങ്ങളും

കേരളത്തിലെ വിഴിഞ്ഞം അന്താരാഷ്ട്ര തുറമുഖ പദ്ധതി അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ ആധിപത്യത്തിന് മറ്റൊരു ഉദാഹരണമാണ്. ഈ പദ്ധതി വഴി മത്സ്യത്തൊഴിലാളികളുടെ ഉപജീവനമാർഗ്ഗവും തീരദേശ പരിസ്ഥിതിയും തകരുന്നു എന്നാരോപിച്ച് വലിയ ജനകീയ സമരങ്ങൾ നടന്നു. എന്നാൽ സർക്കാർ സംവിധാനങ്ങളും കോടതികളും അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ സാമ്പത്തിക താല്പര്യങ്ങൾക്ക് മുൻഗണന നൽകുന്ന നിലപാടാണ് സ്വീകരിച്ചത്. ഒരു കുത്തക കമ്പനിയുടെ താല്പര്യങ്ങൾക്ക് വേണ്ടി സാധാരണ ജനങ്ങളുടെ പ്രതിഷേധങ്ങളെ അടിച്ചമർത്തുന്ന കാഴ്ചയാണ് വിഴിഞ്ഞത്ത് കണ്ടത്. വിഴിഞ്ഞം തുറമുഖം പ്രവർത്തനക്ഷമമാകുന്നതോടെ ദക്ഷിണേന്ത്യയിലെ കടൽ വ്യാപാരത്തിന്റെ നിയന്ത്രണം പൂർണ്ണമായും അദാനിയിലേക്ക് എത്തും.

മണ്ണും മനുഷ്യനും അദാനിക്ക് അടിയറവ് വയ്ക്കുമ്പോൾ

അസമിലെ ഗോത്രവർഗ്ഗ മേഖലകളിൽ അദാനി ഗ്രൂപ്പ് നടത്തുന്ന ഭൂമി കൈയേറ്റങ്ങൾ മോദി ഭരണകൂടത്തിന്റെ കോർപ്പറേറ്റ് ദാസ്യവേലയുടെ ഏറ്റവും ക്രൂരമായ ഉദാഹരണമാണ്. ബോഡോലാൻഡ് ടെറിട്ടോറിയൽ കൗൺസിലിന് (BTC) കീഴിലുള്ള മേഖലകളിൽ, അഞ്ചാം ഷെഡ്യൂൾ പ്രകാരം ഗോത്രവർഗക്കാർക്ക് ലഭിക്കേണ്ട ഭരണഘടനാപരമായ സംരക്ഷണം കാറ്റിൽപ്പറത്തിയാണ് അദാനിയുടെ വൻകിട പദ്ധതികൾക്കായി ഭൂമി കൈമാറുന്നത്. പതിറ്റാണ്ടുകളായി ആ മണ്ണിൽ ജീവിക്കുന്ന തദ്ദേശീയരായ ജനതയെ വെറും കാണികളാക്കി നിർത്തിക്കൊണ്ട്, 'പൊതുതാൽപ്പര്യം' എന്ന വ്യാജേന അവരുടെ കൃഷിയിടങ്ങളും വനഭൂമിയും കോർപ്പറേറ്റ് ഭീമന് മോദി-ഹിമന്ത ഭരണകൂടങ്ങൾ തീറെഴുതിക്കൊടുത്തു.

ഈ ഭൂമി കൈമാറ്റത്തിന് പിന്നിൽ യാതൊരുവിധ സുതാര്യതയോ ഗ്രാമസഭകളുടെ അനുമതിയോ ഉണ്ടായിരുന്നില്ല എന്നത് ആധുനിക ഇന്ത്യയിലെ 'ഭൂമി കൊള്ളയെ' ശരിവെക്കുന്നു. ഗോത്രവർഗക്കാരുടെ സാംസ്‌കാരിക അസ്തിത്വത്തെയും ഉപജീവനത്തെയും ബാധിക്കുന്ന ഇത്തരം പദ്ധതികൾക്ക് പച്ചക്കൊടി കാട്ടുന്നതിലൂടെ, ഭരണകൂടം ജനങ്ങളോടല്ല മറിച്ച് അദാനി എന്ന ഒരൊറ്റ വ്യവസായ പങ്കാളിയോടാണ് തങ്ങളുടെ പ്രതിബദ്ധത എന്ന് ആവർത്തിച്ച് വ്യക്തമാക്കുകയാണ്. സ്വന്തം മണ്ണിൽ നിന്ന് ആട്ടിയോടിക്കപ്പെടുന്ന ഗോത്രജനതയുടെ കണ്ണീരിൽ കെട്ടിപ്പടുക്കുന്ന ഈ അദാനി സാമ്രാജ്യം ജനാധിപത്യത്തിന്റെ തന്നെ പരാജയമാണ്.

സെബി (SEBI) അന്വേഷണങ്ങളിലെ അനിശ്ചിതത്വം

ഹിൻഡൻബർഗ് റിപ്പോർട്ടിന് പിന്നാലെ അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ ഷെൽ കമ്പനികളെക്കുറിച്ച് സെബി അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചെങ്കിലും അതിന്റെ സുതാര്യത ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെട്ടു. സെബി തലവൻ മാധബി പുരി ബുച്ചിന് അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ നിക്ഷേപമുള്ള ഫണ്ടുകളുമായി ബന്ധമുണ്ടെന്ന ഹിൻഡൻബർഗിന്റെ പുതിയ ആരോപണങ്ങൾ ഇന്ത്യൻ ഓഹരി വിപണിയുടെ വിശ്വാസ്യത തകർക്കുന്നതാണ്. ഓഹരി വിപണിയിൽ കൃത്രിമം കാണിക്കുന്നതിലൂടെ അദാനി ഗ്രൂപ്പ് തങ്ങളുടെ മൂല്യം പെരുപ്പിച്ചു കാണിക്കുന്നു എന്ന ആരോപണത്തിൽ സർക്കാർ നിശബ്ദത പാലിക്കുകയാണ്. ഇത് ഭരണകൂടം തങ്ങളുടെ താല്പര്യസംരക്ഷണത്തിനായി സ്വതന്ത്ര സ്ഥാപനങ്ങളെ ദുരുപയോഗിക്കുന്നു എന്നതിന്റെ മറ്റൊരു സൂചനയാണ്.

സാധാരണക്കാരന്റെ അടുക്കളയിലെ അദാനി കുത്തക

അദാനി വിൽമർ (Adani Wilmar) എന്ന കമ്പനി വഴി ഭക്ഷ്യ എണ്ണ, അരി, ഗോതമ്പ് തുടങ്ങിയ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങളുടെ വിപണിയും അദാനി പിടിച്ചടക്കി കഴിഞ്ഞു. 'ഫോർച്യൂൺ' ബ്രാൻഡ് വഴി ഇന്ത്യയിലെ ഓരോ വീട്ടിലെയും അടുക്കള ബജറ്റിൽ അദാനി സ്വാധീനം ചെലുത്തുന്നു. ഒരു വശത്ത് തുറമുഖങ്ങളും ഊർജ്ജവും നിയന്ത്രിക്കുമ്പോഴും മറുവശത്ത് സാധാരണക്കാരന്റെ ഭക്ഷണത്തിൽ പോലും കുത്തക ഉറപ്പിക്കുന്നത് അപകടകരമായ ലക്ഷണമാണ്. കാർഷിക നിയമങ്ങൾക്കെതിരെ കർഷകർ സമരം ചെയ്തപ്പോൾ അദാനിയുടെ വമ്പൻ സംഭരണശാലകൾ വലിയ ചർച്ചാവിഷയമായത് ഇതിന്റെ പശ്ചാത്തലത്തിലാണ്. താങ്ങുവില പോലും അദാനി പോലുള്ള വമ്പന്മാരുടെ താല്പര്യത്തിന് അനുസരിച്ച് നിശ്ചയിക്കപ്പെടും എന്ന കർഷകരുടെ ആശങ്ക തീർത്തും സാധുവാണ്.

അന്താരാഷ്ട്ര അന്വേഷണങ്ങൾ: കൈക്കൂലി ആരോപണങ്ങൾ

സൗരോർജ്ജ കരാറുകൾ ലഭിക്കാൻ ഇന്ത്യൻ ഉദ്യോഗസ്ഥർക്ക് കൈക്കൂലി നൽകാൻ ശ്രമിച്ചു എന്ന ആരോപണത്തിൽ അമേരിക്കൻ ജസ്റ്റിസ് ഡിപ്പാർട്ട്മെന്റും എഫ്ബിഐയും അന്വേഷണം ആരംഭിച്ചത് അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ വിശ്വാസ്യതയ്ക്ക് വലിയ തിരിച്ചടിയായിരുന്നു. ഇന്ത്യയിൽ കേന്ദ്ര ഏജൻസികൾ അദാനിക്ക് കവചമൊരുക്കുമ്പോൾ വിദേശ രാജ്യങ്ങളിൽ കഥ മറിച്ചാണ്. നമ്മുടെ രാജ്യത്തെ അന്വേഷണ ഏജൻസികൾ നിശബ്ദത പാലിക്കുമ്പോൾ വിദേശത്ത് നിയമനടപടികൾ കർശനമാകുന്നത് ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യം എത്രത്തോളം കോർപ്പറേറ്റ് നിയന്ത്രണത്തിലാണെന്ന് ലോകത്തിന് മുന്നിൽ തുറന്നു കാട്ടുന്നു.

മുംബൈയുടെ വിധി: ധാരാവിയിലെ വികാരം

മഹാരാഷ്ട്രാ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ രാജ് താക്കറെയും പ്രതിപക്ഷവും അദാനിക്കെതിരെ ഉയർത്തുന്ന വിമർശനങ്ങൾ മറാത്തി ജനതയുടെ വികാരവുമായി ബന്ധപ്പെട്ടതാണ്. ഏഷ്യയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ ചേരിയായ മുംബൈയിലെ ധാരാവി പുനർവികസന പദ്ധതി അദാനിക്ക് നൽകിയത് വലിയ പ്രതിഷേധങ്ങൾക്കാണ് വഴിതെളിച്ചത്. ലക്ഷക്കണക്കിന് സാധാരണക്കാരുടെ ഭൂമി ഒരു കുത്തക വ്യവസായിക്ക് സർക്കാർ തീറെഴുതി നൽകുന്നു എന്ന ആക്ഷേപം രാഷ്ട്രീയമായി സർക്കാരിനെ പ്രതിരോധത്തിലാക്കിയിട്ടുണ്ട്. മുംബൈയുടെ സാമ്പത്തിക സ്രോതസ്സുകൾ ഗുജറാത്തി വ്യവസായികൾക്ക് വിട്ടുകൊടുക്കുന്നു എന്ന രാഷ്ട്രീയ വികാരം വരാനിരിക്കുന്ന തിരഞ്ഞെടുപ്പുകളിലും പ്രതിഫലിച്ചേക്കാം.

മാധ്യമ മേഖലയിലെ കടന്നുകയറ്റം

എൻഡിടിവി ഏറ്റെടുത്തതിലൂടെ വാർത്താവിനിമയ രംഗത്തും തങ്ങളുടെ ചുവടുറപ്പിക്കാനുള്ള അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ തീരുമാനം അത്ര നിഷ്‌കളങ്കമല്ല. സ്വതന്ത്രമായ നിലപാടുകൾ ഉയർത്തിപ്പിടിച്ചിരുന്ന ഒരു സ്ഥാപനത്തെ അദാനി സ്വന്തമാക്കിയത് രാജ്യത്തെ മാധ്യമ സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് മേലുള്ള കനത്ത ആഘാതമായി തന്നെയാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്. സർക്കാർ അനുകൂല വാർത്തകൾ മാത്രം ജനങ്ങളിലെത്തിക്കാനും വിമർശനങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താനും ഈ നീക്കം സഹായിക്കുമെന്ന ജനാധിപത്യ വാദികളുടെ ഭയത്തെ ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുന്നതാണ് സമീപകാലത്തെ സ്ഥിതിവിശേഷങ്ങൾ. രവിശ കുമാർ പോലുള്ള പ്രമുഖ പത്രപ്രവർത്തകർ സ്ഥാപനം വിടാൻ നിർബന്ധിതമായത് ഈ കോർപ്പറേറ്റ് അധിനിവേശത്തിന്റെ ഫലമായാണ്.

ബാങ്ക് വായ്പകളും സാമ്പത്തിക അപകടവും

അദാനി ഗ്രൂപ്പിന്റെ കടബാധ്യതയെക്കുറിച്ച് സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധർ പലപ്പോഴും മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയിട്ടുണ്ട്. ഗ്രൂപ്പിന്റെ മൊത്തം കടം ഏതാണ്ട് 2.5 ലക്ഷം കോടി രൂപയ്ക്ക് മുകളിലാണ്. ഈ കടം തിരിച്ചടയ്ക്കാൻ കഴിയാതെ വന്നാൽ അത് ഇന്ത്യയുടെ ബാങ്കിംഗ് വ്യവസ്ഥയെ തന്നെ തകർക്കും. എസ്ബിഐ പോലുള്ള പൊതുമേഖലാ ബാങ്കുകളും എൽഐസിയും അദാനിക്ക് നൽകുന്ന ഉദാരമായ വായ്പകളും നിക്ഷേപങ്ങളും സാധാരണക്കാരന്റെ നികുതിപ്പണത്തെ പണയപ്പെടുത്തുന്നതിന് തുല്യമാണ്. ഒരു സ്വകാര്യ കമ്പനിയുടെ വീഴ്ച 140 കോടി ജനങ്ങളുള്ള ഒരു രാജ്യത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക അടിത്തറയെ പാടെ തകർക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ് ഇതിലൂടെ സംജാതമായിരിക്കുന്നതെന്ന വസ്തുത ഭയപ്പെടുത്തുന്നതാണ്.

2014-ൽ ഏതാനും ബിസിനസ്സ് യൂണിറ്റുകൾ മാത്രമായിരുന്ന അദാനി ഗ്രൂപ്പ് ഇന്ന് 2026-ലേക്ക് എത്തുമ്പോൾ ഇന്ത്യയുടെ എല്ലാ മേഖലകളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ഒരു വൻമരമായി വളർന്നിരിക്കുന്നു. രാജ്യത്തിന്റെ ആഭ്യന്തര ഉൽപ്പാദനത്തിലും വികസനത്തിലും അവർക്ക് പങ്കുണ്ടാകാം, എന്നാൽ ഒരു ജനാധിപത്യ രാജ്യത്ത് ഇത്തരത്തിൽ ഒരു സ്വകാര്യ വ്യക്തിയിലേക്ക് അധികാരം കേന്ദ്രീകരിക്കുന്നത് അപകടകരമാണ്. സമ്പത്ത് വിരലിലെണ്ണാവുന്നവരിൽ മാത്രം കേന്ദ്രീകരിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അത് സാമൂഹിക നീതിക്കും ജനാധിപത്യത്തിനും വലിയ ഭീഷണിയാണ്. മോദി സർക്കാർ രാജ്യത്തെ വികസിതമാക്കാൻ വലിയ വ്യവസായികളെ പ്രോത്സാഹിപ്പിക്കുന്നു എന്ന് അവകാശപ്പെടുമ്പോൾ, ഈ വളർച്ചയുടെ ഗുണഭോക്താക്കൾ ചുരുക്കം ചിലർ മാത്രമാണെന്ന യാഥാർഥ്യം കണ്മുന്നിൽ അവശേഷിക്കുന്നു. വരും വർഷങ്ങളിൽ ഇന്ത്യയുടെ സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ ചിത്രത്തിൽ അദാനി എന്ന പേര് ഒരു വ്യവസായി എന്നതിലുപരി ഭരണകൂടത്തിന്റെ സമാന്തര മുഖമായി തന്നെ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെടുമെന്ന കാര്യത്തിൽ വലിയ സംശയം വേണ്ട. എന്നാൽ കോർപ്പറേറ്റ് മുതലാളികളുടെ കളിപ്പാവകളാകുന്ന ഭരണകൂടത്തിന് കീഴിൽ സാധാരണക്കാരന്റെ ജീവിതം എന്തായിരിക്കുമെന്നതിൽ കൂടുതൽ ചിന്തയുടെ ആവശ്യമുണ്ടെന്ന് തോന്നുന്നില്ല. അദാനിയെ മാറ്റി നിർത്തിയൊരു ഇന്ത്യ എന്നത് അസാധ്യമാംവിധം പടർന്നു പന്തലിച്ച അവസ്ഥ ഭാവിയിൽ എങ്ങനെ പ്രതിഫലിക്കുമെന്നത് കാത്തിരുന്നു തന്നെ കാണാം.