അമേരിക്കയുടെ ഇറാൻ യുദ്ധം: നിർദേശങ്ങളുമായി ഇരു രാജ്യങ്ങളും, പശ്ചിമേഷ്യയിൽ സമാധാനം പുലരുമോ?

ഫെബ്രുവരി 28ന് അമേരിക്കയും ഇസ്രായേലും ഇറാനുമേൽ ആരംഭിച്ച യുദ്ധം പശ്ചിമേഷ്യയിൽ വലിയ ആൾനാശമുണ്ടാക്കുന്നതിനൊപ്പം ആഗോള സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും ഊർജ വിപണിയെയും സാരമായി ബാധിച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ഇറാൻ അടച്ചിട്ടതോടെ ആഗോള എണ്ണവില ബാരലിന് 100 ഡോളറിന് മുകളിലെത്തി. ഈ സാഹചര്യത്തിൽ യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കാനായി അമേരിക്കൻ പ്രസിഡൻ്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപ്, പാകിസ്താൻ വഴി ഒരു 15 ഇന സമാധാന പദ്ധതി ഇറാനിലേക്ക് അയച്ചിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ അമേരിക്കയുടെ ആവശ്യങ്ങൾ തള്ളിയ ഇറാൻ മറ്റു ചില ആവശ്യങ്ങൾ മുന്നോട്ടുവെച്ചു. ഈ വിഷയത്തിൽ ഇരു രാജ്യങ്ങളുടെയും ആവശ്യങ്ങളും സമാധാന കരാറിന്റെ സാധ്യതകളും പരിശോധിക്കാം.

15 ഇന പദ്ധതിയാണ് അമേരിക്ക മുന്നോട്ടുവെച്ചത്. അതിലെ പ്രധാന നിർദേശങ്ങളെ താഴെ പറയുന്നതാണ്:

അടിയന്തര നടപടികളും ആണവ നിയന്ത്രണവും

മേഖലയിൽ സമാധാനം പുനഃസ്ഥാപിക്കുന്നതിനായി ഉടൻ തന്നെ 30 ദിവസത്തെ വെടിനിർത്തൽ പ്രഖ്യാപിക്കണമെന്നതാണ് അമേരിക്കയുടെ പ്രാഥമിക ആവശ്യം. ഇതിനോടൊപ്പം ഇറാന്റെ ആണവ പദ്ധതികളിൽ കർശനമായ നിയന്ത്രണങ്ങൾ ഇവർ ലക്ഷ്യമിടുന്നു. നതാൻസ്, ഇസ്ഫഹാൻ, ഫോർദോ തുടങ്ങിയ പ്രധാന ആണവ കേന്ദ്രങ്ങൾ പൂർണമായും പൊളിച്ചുമാറ്റണമെന്നും ഭാവിയിൽ ആണവായുധങ്ങൾ നിർമിക്കില്ലെന്ന് രാജ്യം ഉറപ്പുനൽകണമെന്നും അമേരിക്ക ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

യുറേനിയം സമ്പുഷ്ടീകരണവും മിസൈൽ നിയന്ത്രണവും

ഇറാൻ നിലവിൽ സമ്പുഷ്ടീകരിച്ചു വെച്ചിട്ടുള്ള യുറേനിയം മുഴുവൻ അന്താരാഷ്ട്ര ആണവോർജ ഏജൻസിക്ക് (IAEA) കൈമാറണം. രാജ്യത്തിനകത്ത് യുറേനിയം സമ്പുഷ്ടീകരിക്കുന്നത് പൂർണമായും അവസാനിപ്പിക്കേണ്ടതുണ്ട്. കൂടാതെ ഇറാന്റെ മിസൈൽ ശേഷിയിൽ വലിയ നിയന്ത്രണങ്ങൾ കൊണ്ടുവരാനും, മിസൈലുകളുടെ എണ്ണവും അവയുടെ പരിധിയും പരിമിതപ്പെടുത്താനും ഈ പദ്ധതി ലക്ഷ്യമിടുന്നു.

മേഖലാ സുരക്ഷയും ചരക്ക് നീക്കവും

മേഖലയിലെ വിവിധ സായുധ സംഘങ്ങൾക്ക് ഇറാൻ നൽകിവരുന്ന പിന്തുണ അവസാനിപ്പിക്കണമെന്നതാണ് മറ്റൊരു പ്രധാന ആവശ്യം. ഊർജ കേന്ദ്രങ്ങൾ ലക്ഷ്യമിട്ടുള്ള ആക്രമണങ്ങളിൽ നിന്ന് പിന്തിരിയണമെന്നും അന്താരാഷ്ട്ര വ്യാപാരത്തിന് നിർണായകമായ ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് ചരക്കുകപ്പലുകൾക്കായി തുറന്നു കൊടുക്കണമെന്നും അമേരിക്ക നിർദേശിക്കുന്നു.

വാഗ്ദാനങ്ങളും ആനുകൂല്യങ്ങളും

ഈ നിബന്ധനകൾ അംഗീകരിക്കുന്ന പക്ഷം ഇറാനുമേൽ ഏർപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക-വാണിജ്യ ഉപരോധങ്ങൾ പൂർണ്ണമായും നീക്കം ചെയ്യാമെന്ന് അമേരിക്ക വാഗ്ദാനം ചെയ്യുന്നു. കൂടാതെ, സമാധാനപരമായ ആവശ്യങ്ങൾക്കായി ബുഷെഹർ സിവിലിയൻ ആണവ നിലയത്തിൽ നിന്ന് വൈദ്യുതോൽപ്പാദനം നടത്തുന്നതിന് ആവശ്യമായ സാങ്കേതിക സഹായങ്ങൾ നൽകാമെന്നും അമേരിക്ക അറിയിച്ചിട്ടുണ്ട്.

അമേരിക്കയുടെ നിലപാടിനോടുള്ള ഇറാന്റെ പ്രതികരണം

അമേരിക്കയുമായി നിലവിൽ യാതൊരുവിധ ഔദ്യോഗിക ചർച്ചകളും നടത്തുന്നില്ലെന്നാണ് ഇറാന്റെ നിലപാട്. അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റിന്റെ പ്രസ്താവനകൾ വെറും ഏകപക്ഷീയമാണെന്നും, 'അമേരിക്ക തനിയെ ചർച്ച നടത്തുകയാണ്' എന്നുമാണ് ഇറാനിയൻ സൈന്യം ഇതിനെ പരിഹസിക്കുന്നത്. എങ്കിലും, മേഖലയിൽ സമാധാനം പുനഃസ്ഥാപിക്കണമെങ്കിൽ തങ്ങളുടെ പരമാധികാരം അംഗീകരിക്കണമെന്ന ഉറച്ച നിലപാടിലാണ് ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് മസൂദ് പെസെഷ്കിയാൻ.

അവകാശങ്ങളും നഷ്ടപരിഹാരവും

ഇറാന്റെ നിയമാനുസൃതമായ അവകാശങ്ങൾ അമേരിക്കയും ഇസ്രായേലും പൂർണമായും അംഗീകരിക്കണമെന്നതാണ് അവരുടെ പ്രാഥമിക ആവശ്യം. യുദ്ധം മൂലമുണ്ടായ നാശനഷ്ടങ്ങൾക്കും സാമ്പത്തിക തകർച്ചയ്ക്കും കൃത്യമായ നഷ്ടപരിഹാരം നൽകണം. കൂടാതെ, ഭാവിയിൽ ഇറാന് നേരെ യാതൊരുവിധ ആക്രമണങ്ങളും ഉണ്ടാകില്ലെന്ന് അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ നിയമപരമായ ഉറപ്പ് നൽകണമെന്നും അവർ ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

ഉപരോധങ്ങളും സുരക്ഷാ ക്രമീകരണങ്ങളും

ഇറാനുമേൽ ഏർപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ള എല്ലാത്തരം സാമ്പത്തിക, നയതന്ത്ര ഉപരോധങ്ങളും നിരുപാധികം പിൻവലിക്കണം. പശ്ചിമേഷ്യൻ മേഖലയിലുള്ള എല്ലാ അമേരിക്കൻ സൈനിക താവളങ്ങളും അടച്ചുപൂട്ടണമെന്നതാണ് ഇറാന്റെ മറ്റൊരു പ്രധാന നിബന്ധന. വിദേശ സൈന്യത്തിന്റെ സാന്നിധ്യം മേഖലയിൽ ആവശ്യമില്ലെന്നാണ് ഇതിലൂടെ അവർ വ്യക്തമാക്കുന്നത്.

ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിലെ അധികാരം

തന്ത്രപ്രധാനമായ ഹോർമുസ് കടലിടുക്കിൽ ഇറാന്റെ പൂർണമായ നിയന്ത്രണം ഉറപ്പാക്കുന്ന പുതിയ നിയമ സംവിധാനം നിലവിൽ വരണം. ചരക്ക് നീക്കത്തിലും സുരക്ഷാ കാര്യങ്ങളിലും ഇറാനുള്ള മേധാവിത്വം അംഗീകരിക്കപ്പെടണമെന്നും, അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ഇതിന് നിയമസാധുത വേണമെന്നും ഇറാൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നു.

ഇനിയും ഒരു സമാധാന കരാർ സാധ്യമാകുമോ?

തുടർച്ചയായ യുദ്ധം ഇരു രാജ്യങ്ങൾക്കും വലിയ പ്രതിസന്ധിയാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ പരിമിതമായ തലത്തിലെങ്കിലും ചർച്ചകൾ നടക്കാൻ 60 ശതമാനത്തോളം സാധ്യതയുണ്ടെന്ന് സാമ്പത്തിക-രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ വിലയിരുത്തുന്നത്. ഗൾഫ് രാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സമ്മർദ്ദവും, ഉയർന്ന ഊർജ വിലയും ട്രംപ് ഭരണകൂടത്തിന് വലിയ വെല്ലുവിളിയാണ്. കൂടാതെ വരുന്ന നവംബറിൽ നടക്കാനിരിക്കുന്ന അമേരിക്കൻ ഇടക്കാല തെരഞ്ഞെടുപ്പും യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കാൻ അമേരിക്കയ്ക്ക് മേൽ സമ്മർദ്ദം ചെലുത്തുന്നുണ്ട്. അമേരിക്കയിലെ ഭൂരിഭാഗം ജനങ്ങളും ഈ യുദ്ധത്തെ പിന്തുണയ്ക്കുന്നില്ല എന്നതും ഒരു പ്രധാന ഘടകമാണ്. മറുവശത്ത്, അയൽരാജ്യങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സമ്മർദ്ദവും ആഭ്യന്തര സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധിയും ഇറാനെയും ഒരു സമവായത്തിന് നിർബന്ധിതരാക്കിയേക്കാം. എന്നിരുന്നാലും, ഇരു രാജ്യങ്ങളുടെയും ആവശ്യങ്ങൾ തമ്മിൽ വലിയ അന്തരമുള്ളതിനാൽ പെട്ടെന്നൊരു കരാറിലെത്തുക എന്നത് ശ്രമകരമായിരിക്കും.