നയതന്ത്രജ്ഞനായ പോരാളി; ആരായിരുന്നു ഇസ്രായേൽ കൊലപ്പെടുത്തിയ അലി ലാരിജാനി?

ഇറാൻ്റെ പരമോന്നത ദേശീയ സുരക്ഷാ സമിതി സെക്രട്ടറിയും മുൻ പാർലമെൻ്റ് സ്പീക്കറുമായിരുന്ന അലി ലാരിജാനിയുടെ കൊലപാതകം പശ്ചിമേഷ്യൻ രാഷ്ട്രീയത്തിൽ വലിയ പ്രത്യാഘാതങ്ങൾ സൃഷ്ടിക്കുന്ന ഒന്നാണ്. ഇസ്രായേൽ വ്യോമാക്രമണത്തിലാണ് അദ്ദേഹം കൊല്ലപ്പെട്ടത്. കടുത്ത യാഥാസ്ഥിതിക നിലപാടുകൾക്കിടയിലും നയതന്ത്രത്തിൽ പ്രായോഗികത പുലർത്തിയ അദ്ദേഹം ഇറാൻ്റെ അധികാര ശ്രേണിയിലെ ഏറ്റവും സ്വാധീനമുള്ള വ്യക്തികളിൽ ഒരാളായിരുന്നു.

1957ൽ ഇറാഖിലെ നജാഫിൽ ഒരു പ്രമുഖ മതപണ്ഡിത കുടുംബത്തിലാണ് ലാരിജാനി ജനിച്ചത്. ഇറാനിലെ രാഷ്ട്രീയ-മത നേതൃത്വത്തിൽ വലിയ സ്വാധീനമുള്ള ഈ കുടുംബത്തെ ടൈം മാഗസിൻ മുമ്പ് 'ഇറാനിലെ കെന്നഡി കുടുംബം' എന്നാണ് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. തെഹ്‌റാൻ സർവ്വകലാശാലയിൽ നിന്ന് പാശ്ചാത്യ തത്വചിന്തയിൽ അദ്ദേഹം ഡോക്ടറേറ്റ് നേടിയിട്ടുണ്ട്. കാൻ്റിൻ്റെ തത്വചിന്തകളെക്കുറിച്ച് നിരവധി പുസ്തകങ്ങളും അദ്ദേഹം രചിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഈ അക്കാദമിക പശ്ചാത്തലം കാരണമാണ് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ അദ്ദേഹത്തെ പലപ്പോഴും 'തത്വചിന്തകൻ' (The Philosopher) എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചിരുന്നത്.

1979ലെ ഇസ്‌ലാമിക വിപ്ലവത്തിന് ശേഷം ഇസ്ലാമിക് റെവല്യൂഷണറി ഗാർഡ് കോർപ്സിൽ (IRGC) ചേർന്നുകൊണ്ടാണ് ലാരിജാനി തൻ്റെ ഔദ്യോഗിക ജീവിതം ആരംഭിക്കുന്നത്. തുടർന്ന് സാംസ്കാരിക മന്ത്രിയായും, സർക്കാർ വാർത്താവിതരണ സ്ഥാപനമായ ഐആർഐബിയുടെ (IRIB) മേധാവിയായും അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ചു. 2008 മുതൽ 2020 വരെ തുടർച്ചയായി മൂന്ന് തവണ (12 വർഷം) അദ്ദേഹം ഇറാൻ പാർലമെൻ്റിൻ്റെ (മജ്‌ലിസ്) സ്പീക്കറായിരുന്നു. യാഥാസ്ഥിതിക വിഭാഗത്തിനും മിതവാദികൾക്കും ഇടയിലുള്ള ഒരു പാലമായി വർത്തിക്കാൻ ഈ കാലയളവിൽ അദ്ദേഹത്തിന് കഴിഞ്ഞു. ഇറാൻ്റെ മുഖ്യ ആണവ മധ്യസ്ഥനായിരുന്ന അദ്ദേഹം, 2015ൽ പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായുള്ള ആണവ കരാർ യാഥാർത്ഥ്യമാക്കുന്നതിൽ സുപ്രധാന പങ്ക് വഹിച്ചു. 2025 ആഗസ്റ്റിലാണ് അദ്ദേഹം വീണ്ടും ദേശീയ സുരക്ഷാ സമിതി സെക്രട്ടറിയായി നിയമിതനാകുന്നത്.

2026 ഫെബ്രുവരി 28ന് യുഎസ്-ഇസ്രായേൽ സംയുക്ത ആക്രമണത്തിൽ പരമോന്നത നേതാവ് ആയത്തുല്ല അലി ഖാംനഈ കൊല്ലപ്പെടുകയും, പുതിയ പരമോന്നത നേതാവായ മുജ്തബ ഖാംനഈക്ക് പരിക്കേൽക്കുകയും ചെയ്ത സാഹചര്യത്തിൽ ഇറാൻ്റെ ഭരണനേതൃത്വത്തിലെ അപ്രഖ്യാപിത രണ്ടാമനായി ലാരിജാനി മാറിയിരുന്നു. ഇറാൻ്റെ സുരക്ഷാ നയങ്ങൾക്കും യുദ്ധതന്ത്രങ്ങൾക്കും പിന്നീട് നേതൃത്വം നൽകിയത് അദ്ദേഹമാണ്.

പാശ്ചാത്യ തത്വചിന്തയിലുള്ള അഗാധമായ പാണ്ഡിത്യവും, അതേസമയം ഇസ്രായേലിനും അമേരിക്കയ്ക്കുമെതിരെ വിട്ടുവീഴ്ചയില്ലാത്ത സൈനിക-പ്രതികാര നിലപാടുകൾ സ്വീകരിച്ചതും കാരണമാണ് അന്താരാഷ്ട്ര നിരീക്ഷകർ അദ്ദേഹത്തെ 'പ്രതികാരം തേടുന്ന തത്വചിന്തകൻ' എന്ന് വിശേഷിപ്പിച്ചത്. മരിക്കുന്നതിന് ദിവസങ്ങൾക്ക് മുമ്പ് പോലും അമേരിക്കയ്ക്കും ഇസ്രായേലിനുമെതിരെ പ്രതിരോധം തീർക്കാൻ ലോകമെമ്പാടുമുള്ള മുസ്‌ലിം രാജ്യങ്ങളോട് അദ്ദേഹം ശക്തമായി ആഹ്വാനം ചെയ്തിരുന്നു. ഫലസ്തീന് ഐക്യദാർഢ്യം പ്രഖ്യാപിച്ചുകൊണ്ട് തെഹ്റാനിൽ നടന്ന ഖുദ്‌സ്ദിന റാലിയിൽ പ്രസിഡൻ്റ് മസൂദ് പെസഷ്കിയാനൊപ്പം പങ്കെടുത്തതാണ് അദ്ദേഹത്തിൻ്റെ അവസാനത്തെ പ്രധാന പൊതുപരിപാടി.

2026 മാർച്ച് 17ന് തെഹ്റാനിൽ വെച്ചാണ് ലാരിജാനിക്ക് നേരെ ഇസ്രായേൽ വ്യോമാക്രമണം ഉണ്ടായത്. അദ്ദേഹത്തോടൊപ്പം മകനും അംഗരക്ഷകരും, ബാസിജ് (Basij) അർധസൈനിക വിഭാഗം കമാൻഡർ ഗുലാംറെസ സുലൈമാനിയും കൊല്ലപ്പെട്ടതായി ഇസ്രായേൽ സ്ഥിരീകരിക്കുകയും, ഇറാൻ്റെ ദേശീയ സുരക്ഷാ സമിതി ഇത് ശരിവെക്കുകയും ചെയ്തു. അലി ലാരിജാനിയുടെ മരണം ഇറാൻ്റെ നേതൃത്വത്തിൽ വലിയൊരു വിടവ് സൃഷ്ടിക്കും. പാശ്ചാത്യ രാജ്യങ്ങളുമായി നയതന്ത്ര ആശയവിനിമയം നടത്താൻ പ്രാപ്തിയുള്ളതും, അതേസമയം ഇസ്രായേലിനെതിരെ ശക്തമായ പ്രതിരോധത്തിന് നേതൃത്വം നൽകാൻ കെൽപ്പുള്ളതുമായ ഏറ്റവും പരിചയസമ്പന്നനായ ഒരു തന്ത്രജ്ഞനെയുമാണ് ഇറാനു നഷ്ടമായത്. അമേരിക്കയും ഇസ്രായേലും നടത്തുന്ന ഈ ലക്ഷ്യാധിഷ്ഠിത കൊലപാതകങ്ങൾ (Targeted assassinations) ഇറാനിയൻ ഭരണകൂടത്തെ സമ്മർദ്ദത്തിലാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ഇത് പശ്ചിമേഷ്യയെ കൂടുതൽ രൂക്ഷമായ സംഘർഷങ്ങളിലേക്ക് തള്ളിവിടുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.