പൂനെ: താക്കറെ സഹോദരൻമാരുടെ പുനഃസമാഗമം പോലെ മഹാരാഷ്ട്ര തദ്ദേശ തെരഞ്ഞെടുപ്പിലെ മറ്റൊരു ശ്രദ്ധേയമായ നീക്കമായിരുന്നു എൻസിപി വിഭാഗങ്ങളുടെ കൂടിച്ചേരൽ. എന്നാൽ പ്രതീക്ഷകളെയൊക്കെ അസ്ഥാനത്താക്കുന്നതായിരുന്നു പൂനെ-പിംപ്രി-ചിഞ്ച്വാഡ് മുനിസിപ്പൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം. മുൻ മഹാരാഷ്ട്ര മുഖ്യമന്ത്രിയും മുൻ കേന്ദ്രമന്ത്രിയുമായ ശരദ് പവാറിന്റെ നേതൃത്വത്തിലുള്ള പവാർ കുടുംബത്തിന്റെ ശക്തികേന്ദ്രങ്ങളിലായിരുന്ന രണ്ടു നഗരങ്ങളിലും ബിജെപി തുടര്ച്ചയായി രണ്ടാമതും ആധിപത്യമുറപ്പിക്കുകയായിരുന്നു.
2017വരെ എൻസിപിയുടെ നിയന്ത്രണത്തിലായിരുന്നു ഈ രണ്ട് മുനിസിപ്പൽ കോര്പറേഷനുകളും. ആ വര്ഷം നടന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബിജെപി വ്യക്തമായ ഭൂരിപക്ഷം നേടിയിരുന്നു. തുടര്ച്ചയായി രണ്ട് തവണ പവാര് കുടുംബത്തിൽ ഈ രണ്ട് നഗരസഭകളുടെയും ചുക്കാൻ തിരിച്ചുപിടിക്കാൻ ബിജെപിക്ക് കഴിഞ്ഞു.ഈ രണ്ട് നഗരങ്ങളിലും പവാര് കുടുംബത്തിനുള്ള സ്വാധീനം ഘട്ടം ഘട്ടമായി നഷ്ടമാവുകയായിരുന്നു. ആദ്യം ലോക്സഭാ സീറ്റുകൾ, തുടര്ന്ന് മഹാരാഷ്ട്ര നിയമസഭാ മണ്ഡലങ്ങൾ ഒടുവിൽ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളും. പൂനെ ജില്ലയിലെ ഗ്രാമപ്രദേശങ്ങളിൽ പവാർ കുടുംബം സാന്നിധ്യം നിലനിർത്തുന്നുണ്ടെങ്കിലും ബിജെപി ക്രമേണ ആ ശക്തികേന്ദ്രങ്ങളിലും കടന്നുകയറ്റം ആരംഭിച്ചിട്ടുണ്ട്.
തദ്ദേശ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുന്നോടിയായി ഇടഞ്ഞുനിന്നിരുന്ന എൻസിപി ശരദ് പവാര് വിഭാഗവും അജിത് പവാര് പക്ഷവും ഒരുമിച്ച് മത്സരിച്ചിട്ടും ശക്തികേന്ദ്രങ്ങളിൽ നേട്ടമുണ്ടാക്കാൻ സാധിക്കാത്തത് ഇരുപാര്ട്ടികളെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം വലിയൊരു തിരിച്ചടിയാണ്.പൂനെയിൽ കോൺഗ്രസ് നില മെച്ചപ്പെടുത്തിയെങ്കിലും രണ്ട് തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലും ഭൂരിപക്ഷം ലക്ഷ്യമിട്ടിരുന്ന എൻസിപിക്ക് പ്രതീക്ഷകൾക്കൊത്ത് ഉയരാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. 128 അംഗങ്ങളുള്ള പിംപ്രി-ചിഞ്ച്വാഡ് മുൻസിപ്പിൽ കോർപ്പറേഷനിൽ 35 സീറ്റുകൾ മാത്രമേ എൻസിപി സഖ്യത്തിന് നേടാനായുള്ളൂ.
ഏകദേശം ഒമ്പത് വർഷങ്ങൾക്ക് ശേഷമാണ് തെരഞ്ഞെടുപ്പ് നടന്നതെങ്കിലും - നാല് വർഷമായി തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ തെരഞ്ഞെടുക്കപ്പെട്ട പ്രതിനിധികളില്ലാതെ അവശേഷിച്ചിട്ടും - ബിജെപിയുടെ സ്വാധീനം തകർക്കാൻ എൻസിപിക്ക് കഴിഞ്ഞില്ല. പിഎംസിയിൽ, ബിജെപി 165 ൽ 119 സീറ്റുകൾ നേടിയപ്പോൾ പിസിഎംസിയിൽ 128ൽ 84 സീറ്റുകളാണ് നേടിയത്. പിംപ്രി-ചിഞ്ച്വാഡിൽ അജിത് പവാറിന്റെ വിഭാഗം 37 സീറ്റുകളാണ് നേടിയത്. ശരദ് പവാറിന്റെ വിഭാഗം ഒരു സീറ്റ് പോലും നേടിയില്ല.2017ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പൂനെയിൽ എൻസിപി 37 സീറ്റുകൾ നേടിയിരുന്നു.
തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ പവാർ കുടുംബത്തിന്റെ സ്വാധീനം കുറയാനുള്ള ആറ് കാരണങ്ങൾ
1. ബിജെപിയുടെ വര്ധിച്ചുവരുന്ന സ്വാധീനം
2010 മുതൽ പൂനെയുടെയും പിംപ്രി-ചിഞ്ച്വാഡിന്റെയും രാഷ്ട്രീയ സ്വഭാവം ഗണ്യമായി മാറിയിട്ടുണ്ട്. ഈ കാലയളവിൽ തൊഴിലിനും വിദ്യാഭ്യാസത്തിനുമായി കുടിയേറ്റക്കാരുടെയും പുറത്തുനിന്നുള്ളവരുടെയും വലിയൊരു ഒഴുക്കിനും ഈ രണ്ട് നഗരങ്ങളും സാക്ഷ്യം വഹിച്ചിട്ടുണ്ട്. നഗരത്തിന് പുറത്തു നിന്നെത്തിയ നിരവധി പേര് ഇവിടെ സ്ഥിരതാമസമാക്കി. 2014 മുതൽ, ഈ മേഖലയിലെ ഏറ്റവും വലിയ ഒറ്റ രാഷ്ട്രീയ ശക്തിയായി ബിജെപി ഉയർന്നുവന്നിട്ടുണ്ട്.
നഗരത്തിലെ പ്രാദേശിക തെരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രക്രിയയിൽ തദ്ദേശീയരല്ലാത്ത വോട്ടർമാരുടെ എണ്ണം വർധിച്ചതോടെ, പരമ്പരാഗത പ്രാദേശിക ശക്തി കേന്ദ്രങ്ങളുമായുള്ള പരിചയം കുറഞ്ഞു. ഈ വോട്ടർമാരിൽ പലർക്കും അവിടുത്തെ പ്രാദേശിക നേതാക്കളുമായി അത്ര ബന്ധമില്ലായിരുന്നു. പകരം ശക്തമായ ദേശീയ സാന്നിധ്യമുള്ള പാര്ട്ടിയിലേക്ക് ആകര്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ഈ മാറ്റം ബിജെപിക്ക് അനുകൂലമായി മാറി. പൂനെ, പിംപ്രി-ചിഞ്ച്വാഡ് തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളിൽ പാർട്ടിയുടെ ആധിപത്യം ഉറപ്പിക്കാൻ ഇത് സഹായിച്ചു.
2. എൻസിപിയിലെ കൂറുമാറ്റങ്ങൾ
2017 ലെ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുമ്പ് മുൻ രാജ്യസഭാ എംപി സഞ്ജയ് കകഡെ, മുൻ എംഎൽഎ സുനിൽ ടിങ്ഗ്രെ തുടങ്ങിയ പ്രധാന നേതാക്കൾ പാര്ട്ടി വിട്ടത് പൂനെയിൽ എൻസിപിക്ക് വലിയ തിരിച്ചടിയായി. ആ വര്ഷം കകഡെയെ പൂനെയുടെ ബിജെപിയുടെ തിരഞ്ഞെടുപ്പ് ചുമതലക്കാരനായി നിയമിച്ചു, അതേസമയം ടിൻഗ്രെ ശിവസേന ടിക്കറ്റിൽ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ മത്സരിച്ചു.ഈ രണ്ട് പ്രമുഖ നേതാക്കളുടെയും അഭാവം നഗരത്തിലെ എൻസിപിയുടെ സംഘടനാ ശക്തിയെ ഗണ്യമായി ദുർബലപ്പെടുത്തി. ടിൻഗ്രെ പിന്നീട് എൻസിപിയിലേക്ക് തിരികെയെത്തിയെങ്കിലും നിർണായക തെരഞ്ഞെടുപ്പ് കാലയളവിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ അഭാവം ശക്തമായി അനുഭവപ്പെട്ടു.
പിംപ്രി-ചിഞ്ച്വാഡിൽ അജിത് പവാറിന്റെ വിശ്വസ്തരായ ലക്ഷ്മൺ ജഗ്താപ്, മഹേഷ് ലാൻഡ്ഗെ എന്നിവര് 2017ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുന്നോടിയായി ബിജെപിയിൽ ചേര്ന്നതും എൻസിപിക്ക് കനത്ത പ്രഹരമേൽപിച്ചു. പൂനെയിലും പിംപ്രി-ചിഞ്ച്വാഡിലും എൻസിപിയിൽ നിന്നും മറ്റ് പാർട്ടികളിൽ നിന്നുമുള്ള നിരവധി നേതാക്കൾ പാർട്ടി മാറുന്ന പ്രവണത തുടരുകയാണ്.
3.എൻസിപിയുടെ പിളര്പ്പ്
2023ൽ എൻസിപിയിലുണ്ടായ പിളര്പ്പ് പൂനെയിൽ പാര്ട്ടിയെ സാരമായി ബാധിച്ചുവെന്നാണ് തദ്ദേശ തെരഞ്ഞെടുപ്പ് ഫലം തെളിയിക്കുന്നത്. തെരഞ്ഞെടുപ്പിന് മുന്നോടിയായി അവസാന നിമിഷം നടന്ന പുനഃസമാഗമത്തിനും ഇത് പരിഹരിക്കാനായില്ല. ഏകദേശം രണ്ട് വര്ഷത്തോളം പവാര് വിഭാഗങ്ങൾ ശക്തമായി ഏറ്റുമുട്ടി. പാര്ട്ടി ഓഫീസുകളെച്ചൊല്ലിയുള്ള പോരാട്ടങ്ങൾ മുതൽ സോഷ്യൽ മീഡിയയിലെ തുടർച്ചയായ ആക്രമണങ്ങൾ വരെയുള്ള സംഭവങ്ങൾ വരെ ഇതിൽ പെടുന്നു. പിഎംസി തിരഞ്ഞെടുപ്പിനായി ഇരു വിഭാഗങ്ങളും വീണ്ടും ഒന്നിച്ചപ്പോൾ, അടിത്തട്ടിലെ കയ്പ്പ് പരിഹരിക്കപ്പെടാതെ തുടർന്നു.
പോളിങ് ദിവസത്തിൽ ഇത് പ്രത്യക്ഷത്തിൽ തന്നെ പ്രകടമായി. കൃത്യമായ ഏകോപനമില്ലാത്തത് മൂലം ഇരു വിഭാഗങ്ങളിലെയും പ്രവർത്തകർ സഹകരിക്കാനോ വോട്ടർ ഡാറ്റ പങ്കിടാനോ പരസ്പരം സ്ഥാനാർഥികൾക്ക് പിന്തുണ തേടാനോ മടിച്ചു. ബൂത്ത് തലത്തിലുള്ള കൂട്ടായ്മയുടെ അഭാവം പല വാർഡുകളിലും പരമ്പരാഗത പവാർ വോട്ടുകളുടെ ഗണ്യമായ ചോർച്ചയ്ക്ക് കാരണമായി. അതേസമയം, നീണ്ടുനിന്ന ഉൾപ്പോര് നേതൃത്വ ശൂന്യത സൃഷ്ടിച്ചു. ഇത് ബിജെപിക്ക് ഫ്ലോട്ടിംഗ് വോട്ടർമാരെ മുൻകൂട്ടി ഏകീകരിക്കാൻ സഹായിച്ചു.
4. അജിത് പവാറിന്റെ ഇരട്ട രാഷ്ട്രീയ നിലപാട്
സംസ്ഥാന തലത്തിൽ ബിജെപി നയിക്കുന്ന സർക്കാരിൽ ഉപമുഖ്യമന്ത്രിയായ പവാര് തദ്ദേശ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ ബിജെപിക്കെതിരെയാണ് മത്സരിച്ചത്. ഇതൊരു രാഷ്ട്രീയ പൊരുത്തക്കേടായിട്ടാണ് വോട്ടര്മാര്ക്ക് തോന്നിയത്. ദേശീയ പാര്ട്ടിയോട് പലര്ക്കും താൽപര്യമില്ലെങ്കിൽ പോലും ബിജെപിയുടെ വ്യക്തമായ പ്രത്യയശാസ്ത്ര നിലപാടാണ് വോട്ടര്മാരെ ആകര്ഷിച്ചത്.
എൻസിപിയുടെ തന്ത്രപരവും സൗകര്യപ്രദവുമായ സഖ്യം അസ്ഥിരമാണെന്ന് വിലയിരുത്തപ്പെട്ടു. അതിനുപുറമെ, കേന്ദ്ര സഹമന്ത്രിയും പൂനെ എംപിയുമായ മുരളീധർ മോഹോൾ, മഹാരാഷ്ട്ര മന്ത്രി ചന്ദ്രകാന്ത് പാട്ടീൽ, ഭോസാരി എംഎൽഎ മഹേഷ് ലാൻഡ്ഗെ എന്നിവരുൾപ്പെടെയുള്ള ബിജെപി നേതാക്കളെ അജിത് പവാർ ആക്രമണാത്മകമായി ലക്ഷ്യം വച്ചതും തിരിച്ചടിയായി.
5. വാര്ഡ് രൂപീകരണം
2017 മുതൽ പിഎംസിയും പിസിഎംസിയും നാലംഗ വാർഡ് സമ്പ്രദായമാണ് പിന്തുടർന്നത്. 2002 വരെ, രണ്ട് തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളും ഒറ്റ അംഗ വാർഡ് സമ്പ്രദായമായിരുന്നു പിന്തുടർന്നത്, അക്കാലത്ത് സംസ്ഥാനത്തുടനീളമുള്ള വിശാലമായ പ്രവണതയെ ഇത് പ്രതിഫലിപ്പിച്ചു. 2007 ൽ, അന്നത്തെ കോൺഗ്രസ്-എൻസിപി സർക്കാരിന് മൂന്നംഗ വാർഡ് സമ്പ്രദായം നിലവിൽ വന്നതിന്റെ ഗുണം ലഭിച്ചു. 2012 ലെ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ നടപ്പിലാക്കിയ രണ്ടംഗ വാർഡ് സമ്പ്രദായത്തിൽ നിന്ന് വ്യക്തമായ രാഷ്ട്രീയ നേട്ടമൊന്നും ഉണ്ടായില്ല.
"ഒരു വാർഡ് നാല് കോർപ്പറേറ്റർമാരെ തെരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ, ഏകദേശം 70,000 മുതൽ 80,000 വരെ വോട്ടർമാർ നാല് സ്ഥാനാർഥികളെയാണ് തെരഞ്ഞെടുക്കുന്നത്. ഇത്രയും വലിയ വോട്ടർമാരും ഒന്നിലധികം മത്സരാർഥികളും ഉള്ളതിനാൽ സ്ഥാനാർഥികൾക്ക് വോട്ടർമാരുമായി വ്യക്തിപരമായി ബന്ധപ്പെടാൻ വളരെ ബുദ്ധിമുട്ടാണ്. 2017 ലും 2026 ലും വ്യക്തമായതുപോലെ, വോട്ടർമാർ വ്യക്തിയെക്കാൾ പാർട്ടി ചിഹ്നം നോക്കിയാണ് വോട്ട് ചെയ്തത്. ദേശീയ, സംസ്ഥാന തലങ്ങളിൽ നിലവിൽ ഏറ്റവും വലിയ പാർട്ടി ബിജെപി ആയതിനാൽ, നാലംഗ വാർഡ് സംവിധാനം അതിന്റെ നേട്ടത്തിനായി പ്രവർത്തിച്ചിട്ടുണ്ട്" എന്ന് പേര് വെളിപ്പെടുത്താത്ത ഒരു മുതിർന്ന പത്രപ്രവർത്തകൻ ഫ്രീപ്രസ് ജേര്ണലിനോട് പറഞ്ഞു.
6. നഗരപ്രദേശങ്ങളിൽ ഭരണവിരുദ്ധ വികാരം
കോൺഗ്രസിനെപ്പോലെ വര്ഷങ്ങളോളം മഹാരാഷ്ട്രയിൽ അധികാര തലപ്പത്തുണ്ടായിരുന്ന പാര്ട്ടിയാണ് എൻസിപി. നഗരപ്രദേശങ്ങളിലെ വോട്ടർമാർ ഇപ്പോഴും ഭരണവിരുദ്ധ വികാരം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. ഭരണവിരുദ്ധ വികാരത്തിനൊപ്പം എൻസിപി തദ്ദേശ തെരഞ്ഞെടുപ്പിൽ പ്രയോഗിച്ച തന്ത്രവും നഗരപ്രദേശങ്ങളിലെ വോട്ടർമാരെ അവർക്ക് അനുകൂലമാക്കിയില്ല.
വിവിധ ഗ്രാമീണ തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളെയും സഹകരണ സ്ഥാപനങ്ങളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്നതിനാൽ അജിത് പവാർ ഗ്രാമീണ പൂനെയിൽ ഒരു ശക്തികേന്ദ്രമായി തുടരുന്നു, എന്നാൽ പൂനെയിലെ അതിവേഗം വികസിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന നഗര, ഐടി ഇടനാഴികളിൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ 'നേരിട്ടുള്ള ഭരണം' അത്ര ഫലപ്രദമല്ല. ആഗോള നിലവാരത്തിലുള്ള സൗകര്യങ്ങൾക്കാണ് ഇവിടുത്തെ വോട്ടർമാർ മുൻഗണന നൽകുന്നതെന്ന് കാണാൻ കഴിയും.