മനുഷ്യവികാരങ്ങളുടെയും സാംസ്കാരിക വൈവിധ്യങ്ങളുടെയും മഹാസമുദ്രമാണ് അറബി സാഹിത്യം. അറബ് ലോകത്തെ ആഘോഷങ്ങൾ കേവലം മതപരമായ ചടങ്ങുകളിൽ ഒതുങ്ങുന്നവയല്ല; മറിച്ച് അവ ചരിത്രവും പ്രകൃതിയും ആത്മീയതയും ഇഴചേർന്ന സങ്കീർണ്ണമായ അനുഭവങ്ങളാണ്. സഹസ്രാബ്ദങ്ങളുടെ പഴക്കമുള്ള അറബി കവിതകളിലും പ്രബന്ധങ്ങളിലും നോവലുകളിലും ആഘോഷങ്ങൾ എങ്ങനെ അടയാളപ്പെടുത്തപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു എന്നത് ആ ഭാഷയുടെ കരുത്തും സൗന്ദര്യവും വ്യക്തമാക്കുന്നു.
ആഘോഷങ്ങളുടെ കാവ്യലോകം
അറബി സാഹിത്യത്തിൽ ആഘോഷം (ഈദ്) എന്നത് മാറ്റത്തിന്റെ അടയാളമാണ്. അത് വേദനകളിൽ നിന്നുള്ള മോചനമോ, പ്രകൃതിയുടെ പുനർജന്മമോ, ദൈവത്തോടുള്ള സമർപ്പണമോ ആയി ചിത്രീകരിക്കപ്പെടുന്നു. 'ഈദ്' എന്ന പദത്തിന് 'മടങ്ങിവരുന്നത്' എന്നാണ് അർത്ഥം. ഓരോ മടങ്ങിവരവിലും അത് പുതിയ ചിന്തകളും കാവ്യബിംബങ്ങളും സാഹിത്യത്തിന് സമ്മാനിക്കുന്നു.
1. ക്ലാസിക്കൽ കവിതകളിലെ പെരുന്നാൾ: സ്തുതിയും വിലാപവും
പുരാതന അറബി സാഹിത്യത്തിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് അബ്ബാസി-ഉമവി കാലഘട്ടങ്ങളിൽ, പെരുന്നാൾ ആഘോഷങ്ങൾ ഭരണാധികാരികളെ പുകഴ്ത്തുന്ന 'മദ്ഹ്' (Eulogy) കവിതകളുടെ കേന്ദ്രബിന്ദുവായിരുന്നു. രാജാവിന്റെ മുഖത്തെ പെരുന്നാൾ നിലാവിനോട് ഉപമിക്കുക എന്നത് അക്കാലത്തെ കവികളുടെ സ്ഥിരം ശൈലിയായിരുന്നു.
എന്നാൽ, അറബി കവിതയിലെ സൂര്യനായ അബു ത്ത്വയ്യിബ് അൽ മുതനബ്ബി (Al-Mutanabbi) പെരുന്നാളിന് പുതിയൊരു മാനം നൽകി. ക്രിസ്താബ്ദം 961-ൽ ഈജിപ്തിലെ ഭരണാധികാരിയായിരുന്ന കാഫൂറുമായുള്ള ബന്ധം വഷളായി, നാടുവിട്ടു പോകേണ്ടി വന്ന വേളയിലാണ് അദ്ദേഹം തന്റെ പ്രശസ്തമായ ഈ വരികൾ കുറിച്ചത്:
"പെരുന്നാളേ, നീ എന്ത് അവസ്ഥയിലാണ് മടങ്ങിവരുന്നത്? കഴിഞ്ഞുപോയ വേദനകളുമായാണോ, അതോ വല്ല പുതുമയും നിനക്കുണ്ടോ?"
ഈ വരികൾ ആഘോഷവേളയിൽ അനുഭവപ്പെടുന്ന പ്രവാസിയുടെ ഏകാന്തതയെയും രാഷ്ട്രീയമായ അസംതൃപ്തിയെയും ഒരേപോലെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. ആഘോഷങ്ങൾക്കിടയിലും മനുഷ്യൻ അനുഭവിക്കുന്ന ആന്തരികമായ ശൂന്യതയെ ഇത്രത്തോളം ആഴത്തിൽ സ്പർശിച്ച മറ്റൊരു കവിയില്ല.
2. വസന്തത്തിന്റെ വരവും നൗറൂസും (Nowruz)
അറബ് ലോകത്തിന്റെ കിഴക്കൻ ഭാഗങ്ങളിൽ, പ്രത്യേകിച്ച് പേർഷ്യൻ സ്വാധീനമുള്ള മേഖലകളിൽ 'നൗറൂസ്' (പുതു വർഷ /പുതിയ പകൽ) വലിയ ആഘോഷമാണ്. വസന്തത്തിന്റെ വരവിനെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഈ ഉത്സവത്തെ അറബി കവികൾ 'റൗദിയ്യാത്ത്' (Garden Poems) എന്ന കാവ്യശാഖയിലൂടെയാണ് വരവേറ്റത്.
പ്രശസ്ത കവി അൽ ബുഹ്തുരി (Al-Buhturi) നൗറോസ് വസന്തത്തെ മനുഷ്യനായി സങ്കല്പിച്ച് പാടിയ വരികൾ പ്രശസ്തമാണ്:
(വസന്തം ഇതാ നിന്റെ അരികിലെത്തിയിരിക്കുന്നു, അത് അഹങ്കാരത്തോടെ ചിരിക്കുന്നു. അതിന്റെ സൗന്ദര്യം കണ്ട് അത് സംസാരിക്കാൻ തുടങ്ങുകയാണോ എന്ന് നീ വിചാരിച്ചുപോകും!)
ഇവിടെ ആഘോഷം എന്നത് പ്രകൃതിയുടെ ഉത്സവമാണ്. മരങ്ങൾ പൂക്കുന്നതും ഭൂമി പച്ചപ്പണിയുന്നതും അറബ് ജനതയുടെ അതിജീവനത്തിന്റെ അടയാളമായി കവികൾ കണ്ടു. നൗറൂസ് ആഘോഷങ്ങളിലെ 'ഹഫ്ത് സീൻ' മേശയും പ്രകാശത്തിന്റെ വിജയവും അറബി സാഹിത്യത്തിൽ പ്രത്യാശയുടെ പ്രതീകങ്ങളായി മാറി.
3. മതപരമായ ആഘോഷങ്ങളും ആത്മീയ കവിതകളും
അറബ് ലോകത്തെ പ്രധാന ആഘോഷങ്ങളായ ഈദുൽ ഫിത്വറും ഈദുൽ അദ്ഹയും സാഹിത്യത്തിൽ വിശ്വാസത്തിന്റെയും സഹോദര്യത്തിന്റെയും പ്രതീകങ്ങളാണ്.
a - ഈദുൽ ഫിത്വർ (ചെറിയ പെരുന്നാൾ)
റമദാൻ വ്രതാനുഷ്ഠാനത്തിന് ശേഷമുള്ള ഈ ആഘോഷത്തെ കവികൾ ആത്മീയ വിജയമായി കണ്ടു. പാവപ്പെട്ടവന്റെയും അനാഥന്റെയും വിശപ്പടക്കുന്നതാണ് യഥാർത്ഥ പെരുന്നാൾ എന്ന് അഹ്മദ് ശൗഖി (Ahmed Shawqi) യെപ്പോലുള്ള കവികൾ എഴുതി. അദ്ദേഹത്തിന്റെ വരികളിൽ പെരുന്നാൾ എന്നത് ഹൃദയങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള ഐക്യമാണ്.
b - മൗലിദുന്നബിയും മദ്ഹ് കവിതകളും
പ്രവാചകൻ മുഹമ്മദ് നബിയുടെ ജന്മദിനത്തോടനുബന്ധിച്ച് രൂപപ്പെട്ട 'അൽ-മദാഇഹ് അന്നബവിയ്യ' അറബി സാഹിത്യത്തിലെ ഏറ്റവും സമ്പന്നമായ വിഭാഗമാണ്. ഇതിൽ ഏറ്റവും ഉന്നതമായി നിൽക്കുന്നത് ഇമാം ബൂസ്വീരിയുടെ 'ഖസ്വീദത്തുൽ ബുർദ' ആണ്.
"മുഹമ്മദ് നബി മനുഷ്യരിലെ ഉന്നതനാണ്, ലോകത്തെ എല്ലാ പ്രകാശവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജന്മത്താൽ ഉദിച്ചുയർന്നതാണ്."
ഈ വരികൾ ദഫ്ഫിൻ്റെ അകമ്പടിയോടെ ആഘോഷവേളകളിൽ വിശ്വാസികൾ ആലപിക്കുമ്പോൾ അത് കേവലമൊരു പാട്ടല്ല, മറിച്ച് ആ ജനതയുടെ ചരിത്രത്തോടുള്ള ആദരവായി മാറുന്നു.
4. ശംഉൻനസീം: പൈതൃകത്തിന്റെ ആഘോഷം
ഈജിപ്തിൽ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന ശംഉൻനസീം (Sham Ennessim) അറബ് സംസ്കാരത്തിലെ മതസൗഹാർദ്ദത്തിന്റെ വലിയ ഉദാഹരണമാണ്. 4500 വർഷത്തെ പഴക്കമുള്ള ഈ വസന്തോത്സവത്തെക്കുറിച്ച് ആധുനിക അറബി നോവലിസ്റ്റായ നജീബ് മഹ്ഫൂസ് (Naguib Mahfouz) തന്റെ നോവലുകളിൽ മനോഹരമായി വിവരിച്ചിട്ടുണ്ട്. നൈൽ നദിക്കരയിൽ ജനങ്ങൾ ഒത്തുചേരുന്നതും, പരമ്പരാഗത ഭക്ഷണങ്ങൾ പങ്കുവെക്കുന്നതും ഈജിപ്ഷ്യൻ ജനതയുടെ തനിമയായി അദ്ദേഹം ചിത്രീകരിച്ചു. സാഹിത്യത്തിൽ ഇത് ഐക്യത്തിന്റെയും സമാധാനത്തിന്റെയും പ്രതീകമാണ്.
5. ഗൾഫ് പൈതൃകവും ഖർഖീആനും (Gargee'an)
അറേബ്യൻ ഗൾഫ് നാടുകളിൽ റമദാൻ മാസത്തിന്റെ പകുതിയിൽ ആഘോഷിക്കുന്ന ഖർഖീആൻ കുട്ടികളുടെ ഉത്സവമാണ്. ഇതിന് പ്രത്യേകമായ നാടൻ പാട്ടുകളുണ്ട്. കുട്ടികൾ തെരുവുകളിലൂടെ നടന്ന് പാടുന്ന പാട്ടുകൾ അറബി നാടോടി സാഹിത്യത്തിന്റെ (Folk Literature) അവിഭാജ്യ ഘടകമാണ്:
"ഖർഖീആൻ ഒ ഖർഖീആൻ... ദൈവം നിങ്ങളെ അനുഗ്രഹിക്കട്ടെ... നിങ്ങളുടെ മക്കളെ കാത്തുരക്ഷിക്കട്ടെ..."
ലളിതമെങ്കിലും ഹൃദ്യമായ ഈ വരികൾ ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ പ്രാർത്ഥനയും സ്നേഹവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു. ആധുനിക ഗൾഫ് കവിതകളിൽ കുട്ടിക്കാലത്തെ ഈ ഓർമ്മകൾ ഗൃഹാതുരത്വമായി നിറഞ്ഞുനിൽക്കുന്നു.
6. ഇസ്രാഅ്- മിഅ്റാജ്: ആകാശയാത്രയുടെ വർണ്ണനകൾ
റജബ് മാസത്തിൽ സാധാരണക്കാർക്കിടയിൽ ആഘോഷിക്കപ്പെടുന്ന ഇസ്രാഅ് - മിഅ്റാജ് അറബി സാഹിത്യത്തിന് വലിയ ഭാവനകൾ നൽകിയ ഒന്നാണ്. പ്രവാചകന്റെ ആകാശയാത്രയെ വിവരിക്കുന്ന കവിതകളിൽ നക്ഷത്രങ്ങളും സ്വർഗ്ഗീയാനുഭവങ്ങളും അത്ഭുതകരമായ ബിംബങ്ങളായി മാറുന്നു. ഇത് കേവലം മതപരമായ സംഭവം എന്നതിലുപരി, മനുഷ്യന്റെ ആത്മീയമായ ഉയർച്ചയെ സൂചിപ്പിക്കുന്ന സാഹിത്യ കൃതികളായി പരിഗണിക്കപ്പെടുന്നു.
സാമൂഹിക പ്രതിബദ്ധതയുടെ സാഹിത്യം ....
ആധുനിക അറബി സാഹിത്യകാരനായ മുസ്ത്വഫ സ്വാദിഖ് അർറാഫിഇ പെരുന്നാളിനെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞത് ശ്രദ്ധേയമാണ്: "പെരുന്നാൾ വരുന്നത് നാം മാറാനാണ്, അല്ലാതെ വസ്ത്രം മാറാനല്ല." ആഘോഷങ്ങൾ സമൂഹത്തിലെ ദുർബലവിഭാഗങ്ങളെ മറന്നുകൊണ്ടാവരുത് എന്ന വലിയ സന്ദേശം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പെരുന്നാൾ എഴുത്തുകൾ പ്രസരിപ്പിക്കുന്നു.
നോവലുകളിൽ പെരുന്നാൾ ദിനത്തിലെ പാവപ്പെട്ട കുട്ടികളുടെ വേദനകളെക്കുറിച്ച് എഴുതിയ മൻഫലൂത്വിയുടെ വരികൾ വായനക്കാരുടെ കണ്ണ് നനയിക്കുന്നവയാണ്.
ചുരുക്കത്തിൽ അറബി സാഹിത്യത്തിലെ ആഘോഷങ്ങൾ ഭക്തിയുടെയും സർഗ്ഗാത്മകതയുടെയും സമ്മേളനമാണ്. ഓരോ കവിയും തന്റെ കാലഘട്ടത്തിലെ സാമൂഹികവും രാഷ്ട്രീയവുമായ സാഹചര്യങ്ങളെ പെരുന്നാൾ എന്ന പ്രമേയത്തിലൂടെ അവതരിപ്പിച്ചു. മുതനബ്ബിയുടെ വിലാപം മുതൽ റാഫിഈയുടെ പെരുന്നാൾ വർണ്ണനകൾ വരെ ഈ സാഹിത്യം വൈവിധ്യപൂർണ്ണമാണ്. ആഘോഷങ്ങൾ കേവലം ആഘോഷങ്ങളായല്ല, അവ ആ ജനതയുടെ ആത്മാവിന്റെ അടയാളപ്പെടുത്തലുകളാണെന്ന് അറബി സാഹിത്യം നമ്മെ പഠിപ്പിക്കുന്നു